Ga naar de inhoud

registreer je direct donorregister.nl

De NTS is 20 jaar – en blijft nog wel 20 jaar nodig

Gert van DijkGert van Dijk, Medisch ethicus

In 2017 bestaat de NTS 20 jaar. Een moment om even bij stil te staan, want mede dankzij de NTS is er in Nederland een goed georganiseerd systeem van orgaandonatie, dat op transparante en rechtvaardige wijze mensen helpt bij een transplantatie. Mede door het werk van de NTS bestaat er in Nederland dan ook groot vertrouwen in het systeem van orgaandonatie. 

En ook al zoeken veel patiënten tegenwoordig zelf een levende donor binnen hun eigen netwerk, toch blijft een van de belangrijkste taken van de NTS het toewijzen van schaarse postmortale organen en weefsels aan de best passende patiënt. 

Die schaarste aan organen is er omdat de vraag naar organen sinds jaar en dag groter is dan het aanbod. Die schaarste is wereldwijd: geen land ter wereld is er in geslaagd om het tekort aan organen weg te werken. Het ‘aanbod’ is onder andere zo klein doordat de verkeersveiligheid in Nederland erg goed is en het steeds beter lukt om hersenbloedingen te voorkomen en de sterfte daaraan terug te dringen. 

Waar dus aan de ene kant dagelijks mensen hun best doen om ervoor te zorgen dat er meer orgaandonoren komen, doen aan de andere kant mensen juist hun best om te voorkomen dat mensen orgaandonor worden. En dat laatste lukt steeds beter: Nederland is erg goed in donorpreventie.

Volgens sommige berichten gaan toekomstige zelfrijdende auto’s het tekort zelfs nog groter maken, omdat die auto’s zullen zorgen voor een verdere daling van het aantal verkeersslachtoffers. 

Gedreven door die schaarste wordt er wereldwijd veel onderzoek gedaan naar alternatieve vormen van orgaandonatie. Die variëren van het ‘kweken’ van orgaandonoren in een laboratorium, tot het ‘printen’ van organen in een 3D-printer. De nieuwste loot aan de stam van alternatieven is het laten groeien van menselijke organen in een varken. 

Amerikaanse onderzoekers creëerden een varkensembryo waarin het gen voor de aanleg van een bepaald orgaan was uitgeschakeld. Door vervolgens menselijke stamcellen te injecteren probeerden de onderzoekers ‘menselijke’ organen in het varken te laten groeien, waardoor er uiteindelijk geen of minder risico op afstoting zal zijn.

Toepassing in mensen is echter nog ver weg: de techniek is omslachtig en duur, en in de meeste gevallen slaagde het experiment niet. Waar het wel slaagde liepen de embryo’s ernstige groeivertraging op. 

En dat is nog los van alle ethische vragen en zorgen rond de veiligheid van dergelijke organen. Ook het 3D ‘printen’ van organen blijkt veel complexer dan gedacht. Een dun laagje gaat nog wel, maar complexe organen, inclusief de haarvaten die moeten zorgen voor de toevoer van zuurstof en voedingsstoffen, is veel complexer. De natuur laat zich niet eenvoudig nabootsen.

Als het op termijn lukt om menselijke organen op een of andere manier buiten het lichaam te kweken of te laten groeien in varkens, en alle ethische hobbels en zorgen over de veiligheid overwonnen zijn, is de schaarste voorbij en kan de NTS met pensioen. 

Maar voor het zover is zijn we zeker een paar decennia verder. Voorlopig zullen we het dus moeten doen met menselijke organen, zowel van postmortale, als van levende donoren. De NTS blijft nog wel even nodig.