Cijfers weefseldonatie en transplantatie in Nederland tijdens COVID-19

Januari 2021. De eerste golf van de COVID-pandemie heeft grote gevolgen gehad voor de Nederlandse weefselketen. Hij heeft geleid tot een terugloop van het aantal weefseldonaties en -transplantaties. De tweede golf lijkt tot op heden een minder grote invloed te hebben. In dit rapport wordt een overzicht gegeven van de impact tot en met december 2020.

Impact van de COVID-pandemie in 2020

  • Het aantal postmortale weefseldonoren is in het voorjaar sterk gedaald.
  • De tweede golf (september tot heden) heeft nog niet geleid tot een significante daling in het aantal weefseldonaties en -transplantaties.  
  • De COVID-pandemie had de grootste impact op het aantal beschikbare donorhoornvliezen. 
  • Het aantal weefseltransplantaties, met name hoornvliezen, is sterk gedaald vanaf medio maart; vanaf mei is een stijgende lijn te zien. 
  • De wachtlijst voor hoornvliezen is met 8.4% toegenomen ten opzichte van 2019.

Tijdlijn aanpassingen weefselketen tijdens COVID-19

Datum Verandering in weefselketen
20-10-2020 De periode waarna een overledene na contact met een persoon met een COVID-19-infectie weefsels kan doneren, is verkort van 14 naar 10 dagen.
28-09-2020

COVID-19 is een contra-indicatie voor weefseldonatie indien:

  • Een actieve of klinisch bewezen infectie met SARS-CoV-2 t.t.v. overlijden.
  • Een verdenking op een infectie met SARS-CoV-2 t.t.v. overlijden.
  • De patiënt een infectie heeft doorgemaakt met SARS-CoV-2 en minder dan 14 dagen symptoomvrij is. 
  • De patiënt in de afgelopen 14 dagen in nauw contact is geweest met een persoon met een bevestigde infectie met SARS-CoV-2. Deze periode van 14 dagen kan worden verkort tot 10 dagen na blootstelling, als een PCR-test op of na dag 10 na het betreffende contact negatief was.
06-07-2020 Start uitname bot- en peesweefsel bij overledenen die alleen weefsel doneren
13-05-2020 Start uitname huid en hartkleppen bij overledenen die alleen weefsel doneren.
24-04-2020 Start uitname oogweefsel bij overledenen die alleen weefsel doneren.
20-03-2020 Besluit om donatie van oogweefsel en hartkleppen weer op te starten, alleen bij orgaandonoren.
13-03-2020 Besluit om helemaal geen patiënten meer uit te nemen voor weefseldonatie.
12-03-2020 Besluit om alleen negatief geteste patiënten aan te nemen voor weefseldonatie.
02-03-2020 Extra vraag die het orgaancentrum bij weefseldonatie aan de aanmeldend arts stelt:
  • Is er een reële kans dat patiënt geïnfecteerd is met het nieuwe coronavirus? Bijvoorbeeld door nauw contact met een patiënt met een bevestigde infectie of omdat de patiënt in de afgelopen 4 weken is teruggekeerd uit een risicogebied?
27-02-2020 Eerste bevestigde besmetting met COVID-19 in Nederland.
26-02-2020 Risicogebied uitgebreid met meerdere landen (volgens risicogebieden ECDC).
24-02-2020 Italië toegevoegd als risicogebied.
27-01-2020 Covid-19 aangemerkt als algemene contra-indicatie voor weefseldonatie. Een overleden patiënt wordt niet aangenomen voor weefseldonatie indien:
  • De patiënt een actieve of klinisch bewezen infectie heeft of een verdenking op infectie t.t.v. overlijden.
  • De patiënt minder dan 28 dagen voor overlijden in China is geweest.
  • De patiënt een infectie heeft doorgemaakt en minder dan 28 dagen symptoomvrij is.

Scroll voor meer...

Raadplegingen van het donorregister

Voorafgaand aan weefsel- en orgaandonatie wordt het donorregister geraadpleegd. Het aantal potentiële weefseldonoren is groter dan het aantal potentiële orgaandonoren. Het aantal raadplegingen hangt dan ook sterk samen met het aantal herkende potentiële weefseldonoren in Nederland. Onderstaande grafiek laat het verschil zien tussen 2019 en 2020 in het aantal raadplegingen van januari tot en met december. Vanaf maart 2020, het begin van de pandemie in Nederland, is het aantal raadplegingen van het donorregister plotseling gedaald. Het aantal raadplegingen is vanaf mei weer gestegen en deze stijging zette door tot in september, toen het aantal raadplegingen weer nagenoeg gelijk was aan het aantal raadplegingen in 2019. Vanaf oktober liep het aantal raadplegingen opnieuw achter ten opzichte van 2019, waarbij er in december een verschil van 16.2% was.

Geëffectueerde postmortale weefseldonoren

In vergelijking tot 2019 waren er in de eerste periode van 2020 aanzienlijk minder postmortale weefseldonoren waarvan minstens één weefsel is uitgenomen en in de weefselbank werd opgeslagen. In de periode voor de pandemie waren er gemiddeld 190 postmortale weefseldonoren per maand. Sinds de COVID-pandemie Nederland bereikte, nam dit aantal af. Vanaf mei steeg het aantal weefseldonoren weer. Vanaf oktober bleef het aantal weefseldonoren achter ten opzichte van 2019.

In onderstaande grafiek staat het aantal postmortale weefseldonoren uitgezet per weefselsoort voor de maanden januari tot en met december. We zien dat de pandemie in absolute aantallen de meeste invloed heeft gehad op de oogweefseldonoren in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar.

Postmortale weefseldonoren uitgezet per weefsel

Oogweefseldonoren vormen de grootste groep postmortale donoren. In absolute aantallen wordt daarom ook de grootste impact door COVID-19 gezien bij postmortale oogweefseldonatie. In 2019 waren er gemiddeld 174 oogweefseldonoren per maand. Vanaf maart 2020 werd een daling gezien en in april 2020 was het aantal donoren gedaald tot 15 (een afname van 91.5%). Vanaf mei was er sprake van een stijging. Vanaf oktober blijft het aantal oogweefseldonoren echter weer achter ten opzichte van 2019. In 2020 waren er gemiddeld 146 oogweefseldonoren per maand; dat is 15.9% minder dan in 2019.

De uitname van de overige weefsels werd gedurende een langere periode stopgezet. In de grafieken is zichtbaar dat er vanaf medio mei weer gestart is met de uitname van huid en hartkleppen. De uitname van bot- en peesweefsel is vanaf juli weer van start gegaan. Hierdoor liep het aantal donoren voor met name botweefsel nog sterk achter bij de totale aantallen van 2019.

Weefseltransplantaties

In onderstaande grafieken is het aantal weefseltransplantaties in Nederland over heel 2020 vergeleken met 2019. Hier is te zien dat de COVID-pandemie ook een afname van het aantal weefseltransplantaties tot gevolg heeft gehad.

Het aantal hoornvliestransplantaties is het sterkst afgenomen, namelijk met 15%. De afname is het grootst in de maand april, waarin er 3 transplantaties plaatsvonden, ten opzichte van 150 in 2019 (een verschil van 98.7%). In de zomermaanden is er een stijging te zien, waarbij het aantal hoornvliestransplantaties (bijna) weer op hetzelfde niveau zit als in 2019. De laatste maanden lijkt het aantal hoornvliestransplantaties stabiel.

We geven het aantal transplantaties van de andere weefsels niet weer in dit rapport, omdat de gegevens hierover voor de NTS lastiger te interpreteren zijn. Ten eerste kunnen de overige weefsels langer worden bewaard dan de hoornvliezen, en is er dus een voorraad (geweest) waaruit geput kon worden. Ten tweede zijn er voor deze weefselgroepen ook alternatieven, waardoor een afname van het aantal transplantaties niet per se betekent dat deze patiënten niet geholpen zijn. Voor hartkleppen en bot- en peesweefsel is het totaalaantal transplantaties wel vermeld in de bijlage.

Wachtlijst hoornvliezen 

De terugloop van het aantal hoornvliestransplantaties heeft zijn weerslag gehad op de wachtlijst. Het aantal patiënten op de wachtlijst staat weergegeven per eerste van de desbetreffende maand, en wordt van 1 januari 2020 tot en met 1 januari 2021 vergeleken met de stand van 2019. Het aantal patiënten op de wachtlijst is in al deze maanden hoger dan in dezelfde maanden van 2019. Vanaf oktober is wel te zien dat de wachtlijstaantallen weer afnemen naar een niveau vergelijkbaar met dat van 2019. De laatste maanden nam het verschil weer toe, met op 1 januari 2021 een toename van 11.6% ten opzichte van 2020. Dit betekent dat de wachtlijst voor hoornvliezen gemiddeld is toegenomen met 8.4% ten opzichte van 2019. Door de huidige situatie is het niet de verwachting dat dit op korte termijn ingehaald zal kunnen worden.

Het aantal transplantaties is voornamelijk teruggelopen door een tekort aan weefsel. De electieve chirurgie lag in dezelfde periode echter ook grotendeels stil. De huidige langdurige tweede golf en een mogelijke derde golf zullen naar verwachting ook invloed hebben op het aantal transplantaties. Daardoor zal de wachtlijst opnieuw toenemen.

Tabel 1: Aantal raadplegingen Donorregister per maand in Nederland

2019 2020 Verschil
Jan 1343 1480 10.2%
Feb 1284 1275 -0.7%
Mrt 1377 640 -53.5%
Apr 1234 211 -82.9%
Mei 1188 794 -33.2%
Jun 1109 981 -11.50%
Jul 1146 1010 -11.90%
Aug 1116 1028 -7,9%
Sep 1090 1037 -4,9%
Okt 1325 1041 -21,4%
Nov 1296 1046 -19.3%
December 1370 1148 -16,2%

Scroll voor meer...

Tabel 2: Aantal geëffectueerde postmortale weefseldonoren per maand in Nederland

2019 2020 Verschil
Jan 195 249 28%
Feb 184 226 23%
Mrt 222 81 -64%
Apr 182 15 -92%
Mei 178 125 -30%
Jun 169 169 0%
Jul 202 167 -17%
Aug 182 171 -6%
Sep 168 195 16%
Okt 210 156 -25,7%
Nov 195 167 -14,4%
Dec 207 202 -2,4%

Scroll voor meer...

Tabel 3: Aantal Nederlandse postmortale weefseldonoren per weefsel (jan t/m dec)

2019 2020 Verschil
Oogweefsel 2087 1756 -15,9%
Huid 446 379 -15%
Hartkleppen 215 191 -11,2%
Bot 144 108 -25%

Scroll voor meer...

Tabel 4: Aantal Nederlandse postmortale weefseldonoren per weefsel per maand

Oogweefsel Jan Feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec
2019 174 164 201 171 168 153 180 169 149 192 176 190
2020 229 211 71 15 116 151 158 156 172 143 149 185
Huid
2019 37 33 51 25 36 28 43 38 38 46 34 37
2020 50 20 34 0 23 48 20 40 40 28 31 45
Hartklep
2019 17 12 15 15 24 17 22 16 20 17 21 19
2020 19 10 21 1 15 21 18 15 17 16 17 21
Bot- en peesweefsel
2019 15 6 7 14 12 7 21 9 8 17 15 13
2020 17 4 13 0 0 0 6 7 12 13 15 21

Scroll voor meer...

Tabel 5: Aantal weefseltransplantaties in Nederland (januari t/m juli)

2019 2020 Verschil
Cornea 1760 1498 -15%
Hartkleppen 132 163 23%
Bot- en peesweefsel 2929 2762 -6%

Scroll voor meer...

Tabel 6: Aantal hoornvliestransplantaties in Nederland per maand

Januari Februari Maart April Mei Juni Juli Aug Sept Okt Nov Dec
2019 168 148 123 150 128 156 148 103 156 178 162 140
2020 169 141 88 3 67 156 134 121 160 161 158 144
Verschil 0.59% -4.7% -28.4% -98% -47.7% 0% -9.5% 17,5% 2,6% -9,6% -2,5% 2,9%

Scroll voor meer...

Tabel 7: Aantal wachtlijstpatiënten voor hoornvliestransplantaties in Nederland (per eerste van de maand)

2019 2020 Verschil
Jan 666 666 0,0%
Feb 623 672 7,9%
Mrt 604 678 12,3%
Apr 620 745 20,2%
Mei 639 746 16.7%
Jun 647 694 7.3%
Jul 656 677 3.2%
Aug 677 717 5.9%
Sep 685 743 8,5%
Okt 680 700 2,9%
Nov 691 708 2,5%
Dec 666 714 7,2%

2020 2021 Verschil
Jan 666 743 11,6%

Scroll voor meer...