Cijfers weefseldonaties en transplantaties in Nederland tijdens COVID-19

22 oktober 2020. De eerste golf van de COVID-pandemie heeft grote gevolgen gehad voor de Nederlandse weefselketen. Het heeft geleid tot een terugloop van het aantal weefseldonaties en -transplantaties. In dit rapport wordt een overzicht gegeven van de impact tot en met september 2020.

  • Aantal postmortale weefseldonoren sterk gedaald (afname van 92.1%) vanaf medio maart t/m april; weer toename vanaf mei t/m september.
  • COVID-19 pandemie had de grootste impact op het aantal beschikbare donorhoornvliezen.
  • Aantal weefseltransplantaties, met name van het oogweefsel, sterk gedaald vanaf medio maart; in mei een stijgende lijn. Vanaf augustus meer transplantaties dan dezelfde periode vorig jaar.
  • Wachtlijst voor hoornvliezen sterk toegenomen in maart. Toename vlakt af tot stabiel niveau.
  • Tot en met september nog geen invloed van de tweede golf op de aantallen.

Tijdlijn aanpassingen weefselketen tijdens COVID-19

Datum Verandering in weefselketen
28-09-2020

COVID-19 is een contra-indicatie voor weefseldonatie indien:

  • Een actieve of klinisch bewezen infectie met SARS-CoV-2 t.t.v. overlijden.
  • Een verdenking op een infectie met SARS-CoV-2 t.t.v. overlijden.
  • De patiënt een infectie heeft doorgemaakt met SARS-CoV-2 en minder dan 14 dagen symptoomvrij is. 
  • De patiënt in de afgelopen 14 dagen in nauw contact is geweest met een persoon met een bevestigde infectie met SARS-CoV-2. Deze periode van 14 dagen kan worden verkort tot 10 dagen na blootstelling, als een PCR-test op of na dag 10 na het betreffende contact negatief was.
06-07-2020 Start uitname bot- en peesweefsel bij overledenen die alleen weefsel doneren
13-05-2020 Start uitname huid en hartkleppen bij overledenen die alleen weefsel doneren.
24-04-2020 Start uitname oogweefsel bij overledenen die alleen weefsel doneren.
20-03-2020 Besluit om donatie van oogweefsel en hartkleppen weer op te starten, alleen bij orgaandonoren.
13-03-2020 Besluit om helemaal geen patiënten meer uit te nemen voor weefseldonatie.
12-03-2020 Besluit om alleen negatief geteste patiënten aan te nemen voor weefseldonatie.
02-03-2020 Extra vraag die het orgaancentrum bij weefseldonatie aan de aanmeldend arts stelt:
  • Is er een reële kans dat patiënt geïnfecteerd is met het nieuwe coronavirus? Bijvoorbeeld door nauw contact met een patiënt met een bevestigde infectie of omdat de patiënt in de afgelopen 4 weken is teruggekeerd uit een risicogebied?
27-02-2020 Eerste bevestigde besmetting met COVID-19 in Nederland.
26-02-2020 Risicogebied uitgebreid met meerdere landen (volgens risicogebieden ECDC).
24-02-2020 Italië toegevoegd als risicogebied.
27-01-2020 Covid-19 aangemerkt als algemene contra-indicatie voor weefseldonatie. Een overleden patiënt wordt niet aangenomen voor weefseldonatie indien:
  • De patiënt een actieve of klinisch bewezen infectie heeft of een verdenking op infectie t.t.v. overlijden.
  • De patiënt minder dan 28 dagen voor overlijden in China is geweest.
  • De patiënt een infectie heeft doorgemaakt en minder dan 28 dagen symptoomvrij is.

Scroll voor meer...

Raadplegingen

Voorafgaand aan weefsel- en orgaandonatie wordt het donorregister geraadpleegd. Het aantal potentiële weefseldonoren is groter dan het aantal potentiële orgaandonoren. Het aantal raadplegingen is dan ook sterk gecorreleerd met het aantal herkende potentiële weefseldonoren in Nederland. Onderstaande grafiek toont het verschil in het aantal raadplegingen van januari tot en met september vergeleken tussen de jaren 2019 en 2020. Vanaf maart is er een plotselinge daling in het aantal raadplegingen van het donorregister. Het aantal raadplegingen is vanaf mei weer gestegen. In september was het aantal raadplegingen weer nagenoeg gelijk met het aantal raadplegingen in 2019.

Geëffectueerde postmortale weefseldonoren

In de eerste periode van dit jaar waren er aanzienlijk minder postmortale weefseldonoren waarvan minstens één weefsel is uitgenomen en in de weefselbank is opgeslagen, dan in het jaar ervoor. In de periode voor de pandemie waren er gemiddeld 190 postmortale weefseldonoren per maand. Sinds begin maart de COVID-pandemie Nederland bereikte, nam dit aantal af. Het aantal postmortale weefseldonoren is in deze (her)opstartfase gestegen van 15 in april, naar 125 in mei 2020. Dit is een verschil van 30% ten opzichte van mei vorig jaar. In de zomermaanden is het aantal weefseldonoren verder toegenomen. In augustus en september was het aantal postmortale weefseldonoren weer rond het niveau als in dezelfde periode vorig jaar.

In onderstaande grafiek staan het aantal postmortale weefseldonoren uitgezet per weefselsoort voor de maanden januari tot en met september. We zien dat de pandemie in absolute aantallen de meeste invloed heeft gehad op de oogweefseldonoren in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar.

Postmortale weefseldonoren uitgezet per weefsel

Oogweefseldonoren vormen de grootste groep postmortale donoren. Qua absolute aantallen wordt daarom ook de grootste impact gezien door COVID bij postmortale oogweefseldonatie. In 2019 waren er gemiddeld 170 oogweefseldonoren per maand (gemiddelde van januari t/m september 2019). In maart 2020 was dit gezakt naar 71 donoren (afname van 59.7 %). In april was het aantal donoren verder gedaald naar 15 donoren (afname van 91.5%). Vanaf mei zien we dat dit herstellende is, met een verder stijging gedurende de zomermaanden. In september heeft deze stijging verder doorgezet, waarbij er nu met 172 donoren een toename van 15.4% te zien is in vergelijking met dezelfde maand vorig jaar. Het totale aantal weefseldonoren is niet op het niveau van vorig jaar. Momenteel is er tot en met de maand september een maand gemiddelde van 142 oogweefseldonoren per maand, dat is 16.4% minder dan in 2019 (142 versus 170).

Voor de overige weefsels geldt dat de uitname gedurende een langere periode werd stopgezet. In de grafieken is zichtbaar dat er vanaf medio mei weer gestart is met de uitname van huid en hartkleppen. De uitname van bot- en peesweefsel is vanaf juli weer van start gegaan. Hierdoor loopt het aantal donoren voor met name botweefsel nog sterk achter bij de aantallen van vorig jaar.

Weefseltransplantaties

In onderstaande grafieken is het aantal weefseltransplantaties in Nederland in de periode januari tot en met september vergeleken tussen de jaren 2019 en 2020. Hier is ook te zien dat de COVID-pandemie een afname van het aantal weefseltransplantaties tot gevolg heeft gehad. De grootste afname betreft het aantal corneatransplantaties, dat met 19% is afgenomen. De afname is het grootst in de maand april, waarin er 3 transplantaties plaatsvonden in vergelijking met 150 vorig jaar (verschil van 98%). In de zomermaanden is er een stijging te zien, waarbij het aantal corneatransplantaties (bijna) weer op hetzelfde niveau van vorig jaar. In augustus en september waren er meer corneatransplantaties dan dezelfde periode vorig jaar (respectievelijk 17.5% en 2.6%).

We geven het aantal transplantaties van de andere weefsels niet weer in deze rapportage, omdat die gegevens voor de NTS lastiger zijn te interpreteren. Ten eerste kunnen de overige weefsels langer worden bewaard dan de hoornvliezen, er is dus een voorraad (geweest) waar uit geput kon worden. Daarnaast zijn er voor deze weefselgroepen ook alternatieven, waardoor een afname van het aantal transplantaties niet perse zegt dat deze patiënten niet geholpen zijn. Voor hartkleppen en bot- en peesweefsel is het aantal transplantaties wel in de bijlage vermeld.

Wachtlijst hoornvliezen 

De terugloop van het aantal hoornvliestransplantaties heeft zijn weerslag gehad op de wachtlijst. Het aantal patiënten op de wachtlijst staat weergegeven per eerste van de desbetreffende maand, en wordt vergeleken van 1 mei tot en met 1 oktober. Het aantal patiënten op de wachtlijst is al deze maanden hoger dan dezelfde maanden in 2019.

De terugloop van het aantal transplantaties is voornamelijk veroorzaakt door een tekort aan weefsel. De electieve chirurgie lag in dezelfde periode echter ook grotendeels stil. Bij de tweede golf zal de mogelijkheid om weefsel te transplanteren naar verwachting ook invloed hebben op het aantal transplantaties en een toename van de wachtlijst tot gevolg hebben.

Bijlage

Tabel 1: Aantal raadplegingen Donorregister per maand in Nederland

2019 2020 Verschil
Januari 1343 1480 10.2%
Februari 1284 1275 -0.7%
Maart 1377 640 -53.5%
April 1234 211 -82.9%
Mei 1188 794 -33.2%
Juni 1109 981 -11.50%
Juli 1146 1010 -11.90%
Augustus 1116 1028 -7,9%
September 1090 1037 -4,9%

Tabel 2: Aantal geëffectueerde postmortale weefseldonoren per maand in Nederland

2019 2020 Verschil
Januari 195 249 28%
Februari 184 226 23%
Maart 222 81 -64%
April 182 15 -92%
Mei 178 125 -30%
Juni 169 169 0%
Juli 202 167 -17%
Augustus 182 171 -6%
September 168 195 16%

Tabel 3: Aantal Nederlandse postmortale weefseldonoren per weefsel (januari t/m juli)

2019 2020 Verschil
Oogweefsel 1529 1279 -16%
Huid 329 275 -16%
Hartkleppen 158 137 -13%
Bot 99 59 -40%

Tabel 4: Aantal Nederlandse postmortale weefseldonoren per weefsel per maand
Oogweefsel Januari Februari Maart April Mei Juni Juli Aug Sept
2019 174 164 201 171 168 153 180 169 149
2020 229 211 71 15 116 151 158 156 172
Huid
2019 37 33 51 25 36 28 43 38 38
2020 50 20 34 0 23 48 20 40 40
Hartklep
2019 17 12 15 15 24 17 22 16 20
2020 19 10 21 1 15 21 18 15 17
Bot- en peesweefsel
2019 15 6 7 14 12 7 21 9 8
2020 17 4 13 0 0 0 6 7 12

Tabel 5: Aantal weefseltransplantaties in Nederland (januari t/m juli)
2019 2020 Verschil
Cornea 1280 1039 -19%
Hartkleppen 97 117 21%
Bot- en peesweefsel 2124 2038 -4%

Tabel 6: Aantal corneatransplantaties in Nederland per maand

Januari Februari Maart April Mei Juni Juli Aug Sept
2019 168 148 123 150 128 156 148 103 156
2020 169 141 88 3 67 156 134 121 160
Verschil 0.59% -4.7% -28.4% -98% -47.7% 0% -9.5% 17,5% 2,6%

Scroll voor meer...

Tabel 7: Aantal wachtlijstpatiënten voor corneatransplantaties in Nederland (per eerste van de maand)
2019 2020 Verschil
Mei 639 746 16.7%
Juni 647 694 7.3%
Juli 656 677 3.2%
Augustus 677 717 5.9%
September 685 743 8,5%
Oktober 680 700 2,9%

Scroll voor meer...