Impact COVID-pandemie op weefseldonatie en -transplantatie

De COVID-pandemie heeft grote gevolgen gehad voor de Nederlandse weefselketen. Het heeft geleid tot een terugloop van het aantal weefseldonaties en -transplantaties. In dit rapport wordt een overzicht gegeven van de impact tot en met juli 2020.

  • Aantal raadplegingen van het Donorregister sterk gedaald vanaf medio maart t/m april; vanaf mei weer stijgende lijn.
  • Aantal postmortale weefseldonoren sterk gedaald (afname van 92.1%) vanaf medio maart t/m april; weer toename vanaf mei, maar aantal nog niet op gebruikelijke niveau.
  • Covid-19 pandemie had de grootste impact op het aantal beschikbare donorhoornvliezen.
  • Postmortale donatie van bot- en peesweefsel vanaf juli weer opgestart, als laatste van de weefsels.
  • Aantal weefseltransplantaties, met name van het oogweefsel, sterk gedaald vanaf medio maart; vanaf mei een stijgende lijn.
  • Wachtlijst voor hoornvliezen sterk toegenomen in maart. Toename vlakt af tot stabiel niveau.

Tijdlijn aanpassingen weefselketen tijdens Covid-19

Verandering in weefselketen
06-07-2020 Start uitname bot- en peesweefsel bij overledenen die alleen weefsel doneren
13-05-2020 Start uitname huid en hartkleppen bij overledenen die alleen weefsel doneren.
24-04-2020 Start uitname oogweefsel bij overledenen die alleen weefsel doneren.
20-03-2020 Besluit om donatie van oogweefsel en hartkleppen weer op te starten, alleen bij orgaandonoren.
13-03-2020 Besluit om helemaal geen patiënten meer uit te nemen voor weefseldonatie.
12-03-2020 Besluit om alleen negatief geteste patiënten aan te nemen voor weefseldonatie.
02-03-2020 Extra vraag die het orgaancentrum bij weefseldonatie aan de aanmeldend arts stelt:
  • Is er een reële kans dat patiënt geïnfecteerd is met het nieuwe coronavirus? Bijvoorbeeld door nauw contact met een patiënt met een bevestigde infectie of omdat de patiënt in de afgelopen 4 weken is teruggekeerd uit een risicogebied?
27-02-2020 Eerste bevestigde besmetting met COVID-19 in Nederland.
26-02-2020 Risicogebied uitgebreid met meerdere landen (volgens risicogebieden ECDC).
24-02-2020 Italië toegevoegd als risicogebied.
27-01-2020 Covid-19 aangemerkt als algemene contra-indicatie voor weefseldonatie. Een overleden patiënt wordt niet aangenomen voor weefseldonatie indien:
  • De patiënt een actieve of klinisch bewezen infectie heeft of een verdenking op infectie t.t.v. overlijden.
  • De patiënt minder dan 28 dagen voor overlijden in China is geweest.
  • De patiënt een infectie heeft doorgemaakt en minder dan 28 dagen symptoomvrij is.

Scroll voor meer...

Raadplegingen

Voorafgaand aan weefsel- en orgaandonatie wordt het donorregister geraadpleegd. Het aantal potentiële weefseldonoren is groter dan het aantal potentiële orgaandonoren. Het aantal raadplegingen is dan ook sterk gecorreleerd met het aantal herkende potentiële weefseldonoren in Nederland. Daarom wordt als begin van dit stuk de impact van de COVID-pandemie op het aantal raadplegingen getoond in 2020.

Onderstaande grafiek toont het verschil in het aantal raadplegingen van januari tot en met juli vergeleken tussen de jaren 2019 en 2020. Vanaf maart was er een plotselinge daling in het aantal raadplegingen van het donorregister. Dit kan verklaard worden door het veranderde beleid dat door de NTS is opgesteld en gecommuniceerd in verband met de COVID-pandemie.

Op 13 maart is besloten om tijdelijk geen weefseldonoren meer aan te nemen, behoudens gecombineerde orgaan- en weefseldonoren. Daarmee was raadplegen van het donorregister bij veel overledenen niet nodig. Vanaf eind april werd het doneren van oogweefsel bij overledenen die alleen weefsels doneren weer mogelijk, waardoor raadplegen van het donorregister ook weer nodig was. Dit is te zien in de onderstaande grafiek.

Het aantal raadplegingen is vanaf mei weer gestegen, maar nog niet tot het niveau van voor de COVID-pandemie. In de maanden juni en juli is te zien dat het aantal raadplegingen weer bijna gelijkwaardig is aan dezelfde periode vorig jaar (met een onderling verschil van ± 12%). De NTS verwacht dat de stijging de komende maanden, indien er geen tweede golf komt, zal doorzetten tot het aantal raadplegingen weer op het normale niveau is.

Hier zie je een grafiek met het aantal raadplegingen in Nederland

Geëffectueerde postmortale weefseldonoren

In de eerste periode van dit jaar waren er aanzienlijk minder postmortale weefseldonoren (waarvan minstens één weefsel is uitgenomen en in de weefselbank opgeslagen) dan in het jaar ervoor. In de periode voor de pandemie waren er gemiddeld 190 postmortale weefseldonoren per maand. Sinds begin maart de COVID-pandemie Nederland bereikte, nam dit aantal drastisch af. Met als dieptepunt 15 postmortale weefseldonoren in april van dit jaar. Dit is een afname van 92.1%.

Sinds eind april worden weer postmortale weefseldonatieprocedures opgestart, wat terug te zien is in de cijfers. Het aantal postmortale weefseldonoren is in deze (her)opstartfase gestegen van 15 in april, naar 125 in mei 2020. Dit is een verschil van 30% ten opzichte van mei vorig jaar. In de maanden juni en juli is het aantal weefseldonoren verder toegenomen. 

Hier ziet u het aantal postmortale weefseldonoren in Nederland

In onderstaande grafiek staan het aantal postmortale weefseldonoren uitgezet per weefselsoort voor de maanden januari tot en met juli. De COVID-pandemie heeft in absolute aantallen de meeste invloed gehad op de oogweefseldonoren in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar.

Donatie van thoracale aorta’s en femorale arteriën is niet in de grafiek verwerkt vanwege de te kleine aantallen.

Aantal postmortale weefseldonoren per weefsel

Postmortale weefseldonoren uitgezet per weefsel

Oogweefseldonoren vormen de grootste groep postmortale donoren. In 2019 waren er gemiddeld 173 oogweefseldonoren per maand (gemiddelde van januari t/m juli 2019). In maart 2020 was dit gezakt naar 71 donoren (afname van 59.7 %). In april was het aantal donoren verder gedaald naar 15 donoren (afname van 91.5%). Vanaf mei stijgt het aantal donoren, met in juli 2020, 180 oogweefseldonoren (afname van 13.9% ten opzichte van het aantal donoren in juli 2019). 
 

Hier ziet u een grafiek van de cijfers over oogweefsel

Voor de overige weefsels geldt dat de uitname gedurende een langere periode was stopgezet. In de grafieken is zichtbaar dat er vanaf medio mei weer gestart is met de uitname van huid en hartkleppen. De uitname van bot- en peesweefsel is vanaf juli weer van start gegaan. Hierdoor loopt het aantal donoren voor met name botweefsel nog sterk achter bij de aantallen van vorig jaar.

Hier ziet u een grafiek van de cijfers over huid
Hier ziet u een grafiek van de cijfers over hartkleppen
Hier ziet u een grafiek van de cijfers over bot- en peesweefsel

Weefseltransplantaties

In onderstaande grafieken is het aantal weefseltransplantaties in Nederland in de periode januari tot en met juli vergeleken tussen de jaren 2019 en 2020. Hier is ook te zien dat de COVID-pandemie een afname van het aantal weefseltransplantaties tot gevolg heeft gehad. De grootste afname betreft het aantal corneatransplantaties, dat met 26% is afgenomen. De afname is het grootst in de maand april, waarin er 3 transplantaties plaatsvonden in vergelijking met 150 vorig jaar (verschil van 98%). In de maanden juni en juli is het aantal corneatransplantaties (bijna) weer op hetzelfde niveau van vorig jaar.

Hier ziet u een grafiek met het aantal weefseltransplantaties in Nederland

Het aantal transplantaties van de andere weefsels is niet weergegeven in deze rapportage, omdat de gegevens voor de NTS lastiger zijn te interpreteren. Ten eerste kunnen de overige weefsels langer worden bewaard dan de hoornvliezen, er is dus een voorraad (geweest) waar uit geput kon worden. Daarnaast zijn er voor deze weefselgroepen ook alternatieven, waardoor een afname van het aantal transplantaties niet perse zegt dat deze patiënten niet geholpen zijn. Voor hartkleppen en bot- en peesweefsel is het aantal transplantaties wel in de bijlage vermeld.

Wachtlijst hoornvliezen 

De terugloop van het aantal hoornvliestransplantaties heeft zijn weerslag gehad op de wachtlijst. Het aantal patiënten op de wachtlijst staat weergegeven per eerste van de desbetreffende maand, en wordt vergeleken van 1 mei tot en met 1 augustus. Het aantal patiënten op de wachtlijst is deze maanden hoger dan dezelfde maanden in 2019 (mei 16.7%, juni 7.3%, juli 3.2% en augustus 5.9%). Omdat het aantal transplantaties weer zo goed als op hetzelfde niveau is als voor de pandemie, lijkt de wachtlijst inmiddels gestabiliseerd. 

De terugloop van het aantal transplantaties is voornamelijk veroorzaakt door een tekort aan weefsel. De electieve chirurgie lag in dezelfde periode echter ook grotendeels stil. Bij een mogelijke tweede golf zal de mogelijkheid om weefsel te transplanteren ook invloed hebben op het aantal transplantaties en een toename van de wachtlijst.
 

Hier ziet u een grafiek met de cijfers van de wachtlijst voor hoornvliezen

Bijlage

Tabel 1: Aantal raadplegingen Donorregister per maand in Nederland

2019 2020 Verschil
Januari 1343 1480 10.2%
Februari 1284 1275 -0.7%
Maart 1377 640 -53.5%
April 1234 211 -82.9%
Mei 1188 794 -33.2%
Juni 1109 981 -11.50%
Juli 1146 1010 -11.90%

Tabel 2: Aantal geëffectueerde postmortale weefseldonoren per maand in Nederland

2019 2020 Verschil
Januari 195 249 28%
Februari 184 226 23%
Maart 222 81 -64%
April 182 15 -92%
Mei 178 125 -30%
Juni 169 169 0%
Juli 202 167 -17%

Tabel 3: Aantal Nederlandse postmortale weefseldonoren per weefsel (januari t/m juli)

2019 2020 Verschil
Oogweefsel 1211 951 -21%
Huid 253 195 -23%
Hartkleppen 122 105 -14%
Bot 82 40 -51%

Tabel 4: Aantal Nederlandse postmortale weefseldonoren per weefsel per maand
Oogweefsel Januari Februari Maart April Mei Juni Juli
2019 174 164 201 171 168 153 180
2020 229 211 71 15 116 151 158
Huid
2019 37 33 51 25 36 28 43
2020 50 20 34 0 23 48 20
Hartklep
2019 17 12 15 15 24 17 22
2020 19 10 21 1 15 21 18
Bot- en peesweefsel
2019 15 6 7 14 12 7 21
2020 17 4 13 0 0 0 6

Tabel 5: Aantal weefseltransplantaties in Nederland (januari t/m juli)
2019 2020 Verschil
Cornea 1021 758 -26%
Hartkleppen 74 82 11%
Bot- en peesweefsel 1690 1573 -7%

Tabel 6: Aantal corneatransplantaties in Nederland per maand

Januari Februari Maart April Mei Juni Juli
2019 168 148 123 150 128 156 148
2020 169 141 88 3 67 156 134
Verschil 0.59% -4.7% -28.4% -98% -47.7% 0% -9.5%

Scroll voor meer...

Tabel 7: Aantal wachtlijstpatiënten voor corneatransplantaties in Nederland (per eerste van de maand)
2019 2020 Verschil
Mei 639 746 16.7%
Juni 647 694 7.3%
Juli 656 677 3.2%
Augustus 677 717 5.9%

Scroll voor meer...