Vraag en antwoord harttransplantatie na circulatiestilstand

In maart 2021 is in drie ziekenhuizen in Nederland, te weten het Erasmus MC, UMCG en UMC Utrecht, een project gestart waarbij het hart van een donor overleden na een circulatiestilstand (DCD) gedoneerd kan worden. Tot op heden werd het hart van een DCD donor nooit gedoneerd en getransplanteerd in Nederland. Vanwege het grote tekort aan donorharten is besloten om deze werkwijze, die in het buitenland al succesvol is uitgevoerd, ook in Nederland te introduceren.

Infographic DCD-hartprocedure

Bekijk de stappen van de DCD-hartprocedure. De stappen die genomen worden bij een DCD-hartprocedure staan in de tekst hieronder uitgelegd. 

Door hieronder op het plaatje of de button te klikken, krijgt u de procedure van de DCD-hartdonatie te zien.

Hoe gaat een harttransplantatie na een circulatiestilstand in zijn werk?

Als iemand op de intensive care ligt, kan er een moment komen waarop blijkt dat er geen kans meer is dat hij zal herstellen. Het team van artsen beslist dan samen dat verder behandelen medisch zinloos is, deze patiënt zal gaan overlijden. De patiënt gaat dan van het beademingsapparaat af. De behandeling is alleen nog gericht om ongemak van de patiënt te voorkomen, niet meer op het herstel. Wanneer hij binnen 2 uur overlijdt, is orgaandonatie meestal mogelijk. De dood van de donor wordt vastgesteld door artsen die niet zijn betrokken bij de transplantaties en ook niet weten wie de ontvangers van de organen zijn. 

Als het hart is gestopt met kloppen en de bloedsomloop stilstaat, wacht de arts die de behandeling heeft gestopt een verplichte 5 minuten. Deze 5 minuten zijn nodig om zeker te weten dat het hart niet meer vanzelf begint te kloppen en dat iemand niet meer vanzelf begint te ademen. Artsen noemen dit 5 minuten ‘no touch’. Pas na deze 5 minuten kan de arts van de intensive care vaststellen dat iemand is overleden. Als de patiënt niet binnen de vastgestelde 2 uur overlijdt gaat het uitname team weer naar huis en blijft de patiënt op de ic totdat hij is overleden.

Zodra het bloed niet meer door het lichaam stroomt, worden organen snel minder geschikt voor transplantatie. Om ze zo geschikt mogelijk te houden voor transplantatie, gaat de donor meteen na deze 5 minuten naar de operatiekamer. Daar staat het uitname team klaar voor de donoroperatie. 

Binnen 20-30 minuten wordt het hart uit het lichaam gehaald. Het stilstaande hart van de overleden donor wordt buiten het lichaam in een speciale machine geplaatst waar het weer gaat kloppen na toevoer van zuurstof en bloed. Daarna wordt het hart in de machine naar het transplantatiecentrum vervoerd en vervolgens getransplanteerd.   

Bekijk het filmpje over de DCD-hartdonatie procedure. U krijgt onder andere antwoord op de vraag wat DCD-hartdonatie is.

Als u klikt op dit filmpje gaat u direct naar Youtube. Dit filmpje geeft antwoord op de vraag wat DCD-hartdonatie is.

Hoe kan het dat je al na 5 minuten geen hartactiviteit dood wordt verklaard, terwijl de Hartstichting zegt dat je dan prima nog iemand kan reanimeren?

De patiënt op de IC is daar opgenomen vanwege een ernstige ziekte. Het tot stilstand komen van de circulatie en het hart is niet het gevolg van een probleem in het hart, maar van andere problemen, zoals bijvoorbeeld ernstige hersenschade. De artsen hebben eerst alles gedaan om het leven van deze patiënt te redden, pas als dat niet meer lukt en artsen een zogeheten infauste prognose afgeven en de behandeling staken, komt donatie aan de orde. De situatie die de Hartstichting beschrijft ligt niet aan het einde van een behandeling, maar treedt onverwacht en plotseling op en is het gevolg van het falen van het hart.

Waarom voorheen geen transplantatie van het hart na DCD?

Na DCD procedure is het hart stilgevallen, het hart krijgt geen zuurstof meer. Als de zuurstof voorziening niet snel op gang komt dan sterft het hartweefsel af. Hierdoor is het hart niet meer geschikt voor transplantatie.
 

Waarom lukt het nu wel een hart te transplanteren na DCD?

Door de inzet van een machine die tot nu toe onbruikbare donorharten herstelt en geschikt maakt voor transplantatie. Met de komst van ‘Heart in a box’ wordt het hart geplaatst in een machine die ervoor zorgt dat het hart van de donor buiten het lichaam meteen weer bloed (zuurstof) krijgt en daardoor weer gaat functioneren. Hierdoor zijn ook de harten afkomstig van donoren die overleden zijn na een circulatiestop geschikt voor transplantatie en kunnen we meer mensen die wachten op een nieuw hart helpen.
 

Hoe weten we dat deze transplantaties werken?

Het succes van DCD harttransplantaties in andere landen. Zo is op 1 april 2019 de uitkomst  van een vierjarig onderzoek naar harttransplantatie na DCD in Australië gepubliceerd in Journal of the American College of Cardiology Foundation. Ook in Engeland was er een vijfjarig onderzoek naar de impact van DCD-hartdonatie. 

De procedure is mogelijk gemaakt dankzij subsidie van VWS en de samenwerking tussen drie UMC’s: UMC Utrecht, UMC Groningen en Erasmus MC. Het project is geïnitieerd door Niels van der Kaaij (UMCU), Michiel Erasmus (UMCG) en Olivier Man in ’t Veld (Erasmus MC). De andere betrokken cardiothoracaal chirurgen zijn Yannick Taverne (Erasmus MC), Pieter van de Woestijne (Erasmus MC), Michiel Kuijper (UMCG), Thomas Dessing (UMCU) en Monica Gianoli (UMCU). Projectleider is Maaike Sperber, orgaandonatiecoördinator in UMC Utrecht.