Draaiboek COVID-19-pandemie weefselketen

Beleid donatie, donorscreening en uitname

1. Beleid donatie

  • Artsen melden potentiële donoren volgens de reguliere werkwijze aan bij het Orgaancentrum (OC).
  • Weefsels worden uitgenomen in een mortuarium, uitvaartcentrum of, in het geval van botdonatie, op de operatiekamer (OK).

2. Medisch beleid donorscreening

Besmetting met, verdenking op of risicofactoren voor besmetting met SARS-CoV-2 zijn een contra-indicatie voor weefseldonatie. Zie “Coronavirus (SARS-CoV-2/COVID-19)” op iPortaal. 

  • Een overledene die COVID-19 heeft gehad en meer dan 14 dagen klachtenvrij is, wordt als hersteld beschouwd en kan potentieel weefsels doneren. 

Vragen bij donoraanname
Bij screening van potentiële donoren wordt door medewerkers van het OC aan de aanmeldend arts (AA) extra gevraagd naar:

  • Verdenking op of bewezen COVID-19 infectie.
  • Afgenomen COVID-19 testen, datum en de uitslag daarvan (alleen van meeste recente opname).
    • Er wordt vanuit gegaan dat als iemand voor de opname positief getest is, dat bij opname bekend is en in het gesprek naar voren komt. Oudere testuitslagen worden wel genoteerd als de AA ze benoemt. 
    • Bij patiënten met tegenstrijdige testuitslagen (een of meer positieve uitslagen gevolgd door een of meer negatieve) wordt eventueel in overleg met de viroloog van het ziekenhuis of medewerkers van Sanquin bepaald hoe deze test moet worden geduid. Uitgangspunt blijft dat indien de positieve test meer dan 14 dagen oud is en de donor meer dan 14 dagen klachtenvrij is, weefsels gedoneerd kunnen worden. 
  • Contact met COVID-19 positieve of verdachte personen in de afgelopen 10 dagen.
    • Donoren die < 10 dagen voor overlijden nauw contact hebben gehad met een positief geteste of voor COVID-19 verdachte patiënt mogen geen weefsels doneren. 
  • Luchtweginfecties, septische shock en acuut respiratoir stress-syndroom gedurende opname. 
    • Indien er sprake is van een bewezen andere oorzaak voor deze symptomen kan een donor geaccepteerd worden voor weefseldonatie volgens de overige geldende criteria. 
  • Symptomen van COVID-19: Koorts >38°C, kortademigheid, reuk-/smaakverlies, keelpijn, neusverkoudheid, hoesten, vermoeidheid, spier- en gewrichtspijn, hoofdpijn, diarree, misselijkheid en braken. 
    • Deze symptomen worden niet actief uitgevraagd. Bij een van deze symptomen controleert de OC medewerker nogmaals of er geen verdenking op COVID-19 is en overlegt eventueel met de medische achterwacht om de casus te bespreken.
  • Gemaakte CT-scans in verband met een verdenking op COVID-19, datum en de uitslag daarvan.
    • Een CT-scan is niet vereist voor het aannemen van donoren. Bij negatieve scans van potentiële donoren met klachten wordt gezocht naar een andere verklaring voor de klachten. Bij positieve scans van potentiële donoren wordt aan de hand van de CO-RADS-classificatie bepaald hoe groot het risico op COVID-19 is. Bij CO-RADS 1 en 2 zonder verdere verdenking kan de donor geaccepteerd worden. Bij CO-RADS 3 is er twijfel en wordt de donor kritisch bekeken. CO-RADS 4 en 5 worden niet geaccepteerd voor donatie. 
  • Het is aan de beoordeling van de dienstdoende stafarts bij hoeveel symptomen een donor als COVID-19-verdacht wordt beschouwd. Hierbij is het uitgangspunt dat, indien er sprake is van pulmonale klachten, er een goede andere verklaring voor deze klachten moet zijn om een donor te kunnen accepteren. Indien bij patiënten met pulmonale klachten COVID-19 hoog in de differentiaaldiagnose staat, kan er geen donatie plaatsvinden.

Communicatie met AA

  • Het OC meldt aan de AA dat alle weefseldonoren getest worden op COVID-19. De uitslag hiervan wordt pas bekend na explantatie van de weefsels. De kans op een positieve uitslag wordt zeer klein geacht. Indien een test toch positief is, worden de GGD, de AA en de huisarts binnen een werkdag op de hoogte gesteld door een van de stafartsen. 

3. Beleid uitname
Iedere donor wordt na uitname getest op besmetting met SARS-CoV-2. Een negatieve test is een vereiste voor het kunnen vrijgeven van de weefsels.

Afname swabs

  • Er wordt getest met een swab uit neusholte en keelholte. Vanwege de rigor mortis is het niet altijd mogelijk om de keelswab uit te voeren, in dat geval volstaat de swab uit de neusholte. De swabs worden voorafgaand aan de weefseluitname afgenomen door explanteurs van WUON, volgens de werkinstructie van WUON. Voor beide holtes wordt een aparte swab gebruikt. De swabs worden samen in een medium bewaard voor transport naar Sanquin. 
  • De weefsels worden volgens de geldende werkwijze van WUON uitgenomen en naar de weefselbanken vervoerd. Er worden door het uitnameteam maatregelen genomen om risico op transmissie te beperken (zie ‘Voorzorgsmaatregelen uitnameteams’).
  • Vanwege de logistiek is het momenteel niet mogelijk donoren voorafgaand aan de uitname te testen en de uitslag af te wachten zoals bij orgaandonatie wel gebeurt. 
  • Sanquin verwerkt de test samen met de reguliere virologische testen van weefseldonoren. De uitslag is 3-7 dagen na uitname bekend.
  • Een negatieve SARS-CoV-2 PCR test sluit een besmetting niet uit en wordt door de stafartsen altijd beschouwd in de context van de donor. 
  • Weefsels worden niet vrijgegeven bij een positieve of niet-conclusieve uitslag.

Procedure bij positieve test

  • Bij een positieve of niet-conclusieve SARS-CoV-2 PCR test worden de weefsels niet vrijgegeven, maar vernietigd volgens de protocollen van de weefselbanken. Een stafarts van de NTS licht binnen 24 uur de GGD, AA en huisarts in. Hierna worden WUON en de weefselbanken op de hoogte gesteld. GGD en de AA handelen hun eigen protocollen t.a.v. COVID-19 af. 

Voorzorgsmaatregelen uitnameteams

  • WUON stemt de grootte van de uitnameteams, de inrichting van de taxi’s/bussen en de (Personal Protective Equipment) PPE van de medewerkers tijdens het vervoer af op de geldende overheidsmaatregelen. 
  • Wanneer het een uitname in een mortuarium of uitvaartonderneming betreft, rusten medewerkers zich voorafgaand aan het betreden van de uitnamelocatie uit met FFP-2 mond-neusmasker. 
  • Wanneer het een uitname op de OK betreft, volgen de medewerkers de geldende regels van het ziekenhuis en rusten zij zich voor het betreden van de OK uit met een FFP-2 mond-neusmasker.
  • Volgens reeds voorheen geldend protocol desinfecteren de medewerkers de gebruikte OK-meubels na afloop van de procedure.
  • De uitnamemedewerkers volgen de geldende protocollen en procedures op de uitnamelocatie. De medewerkers vragen hier actief naar bij het leggen van telefonisch contact met de uitname locatie voordat zij daar zijn.
  • Uitnameteams beperken hun bewegingen door ziekenhuis/mortuarium/uitvaartonderneming tot een minimum.
  • WUON volgt het eigen COVID-protocol voor medewerkers die mogelijk besmet zijn of in aanraking zijn geweest met mogelijk besmette personen. Dit protocol wordt regelmatig geëvalueerd en is gebaseerd op de richtlijnen van het RIVM. In gevallen van twijfel wordt het zekere voor het onzekere genomen en wordt vervanging geregeld.