Cijfers orgaandonaties en transplantaties in Nederland tijdens COVID-19

12 november 2020. Uit cijfers van de NTS blijkt dat door de COVID-19 -pandemie donatie en transplantatie onder druk was komen te staan. In de weken van de coronacrisis van half maart tot eind april was er een daling van 63% van het aantal transplantaties en 64% van het aantal donoren. Vanaf mei stijgt het aantal donaties en transplantaties weer.

  • Aantal orgaantransplantaties sterk gedaald vanaf medio maart t/m april; vanaf mei weer stijgende lijn naar het gebruikelijke niveau; het aantal daalt niet significant in oktober tijdens tweede Corona-golf.
  • Aantal postmortale orgaandonoren sterk gedaald vanaf medio maart t/m april tijdens eerste piek; sinds augustus weer op het gebruikelijke niveau; geen daling tijdens tweede Corona-golf in oktober.
  • Levende donorprogramma’s gestopt vanaf medio maart t/m april; na een herstart in mei, sinds juni weer hersteld en niet gestaakt in oktober tijdens tweede Corona-golf.
  • De orgaanwachtlijsten blijven redelijk stabiel, wel licht gestegen hartwachtlijst en nierwachtlijst daalt weer iets na eerdere stijging
  • Instroom wachtlijst tijdens eerste Corona-piek gedaald vooral voor niertransplantatie; instroom is nu weer normaal.
  • Uitstroom wachtlijst door overlijden/verslechtering niet duidelijk verhoogd.

1.1 Aantal orgaantransplantaties weer stijgende lijn naar normaal

Inserted picture RelID:1

Inserted picture RelID:1

We zien dat er in de beginperiode van de Corona-crisis (van 15/3/2020 tot 1/5/2020) in Nederland veel minder orgaantransplantaties zijn uitgevoerd dan gebruikelijk het geval is.

Normaal gesproken vinden er ca. 69 postmortale donor orgaantransplantaties per maand plaats (gemiddelde van maart 2019 t/m februari 2020); in april 2020 waren dat er slechts 27; een afname van 60%. Vanaf mei zien we weer een stijging van het aantal transplantaties met postmortale organen. Sinds  juli ligt het aantal postmortale orgaantransplantaties weer op een gebruikelijk niveau, met gemiddeld 71 transplantaties per maand in de laatste 4 maanden (70 in oktober). Tijdens de tweede Corona-golf in oktober is er met 70 transplantaties geen sterke daling van het aantal transplantaties met postmortale donor organen zichtbaar.

Het levende donor programma is gestopt vanaf start van de Corona-crisis tot en met april, terwijl er normaal gesproken ca. 43 levende donor orgaantransplantaties per maand plaatsvinden (dit gemiddelde is berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020). Het levende donor programma is in mei weer opgestart en we zien dat het aantal levende donortransplantaties in juni (43 levende donor transplantaties) weer terug is naar het gemiddelde over de periode maart 2019 t/m februari 2020. In de zomermaanden lag dit aantal wat lager (gemiddeld 35, vergelijkbaar met augustus 2019). In september en oktober zijn er weer resp. 49 en 41 levende donor transplantaties uitgevoerd. Ook de levende donor programma’s zijn in oktober tijdens de tweede Corona-golf gewoon doorgegaan.

Hart Lever Long Nier Pancreas Totaal
mrt-19 1 12 4 27 4 48
apr-19 6 15 13 33 6 73
mei-19 2 12 8 31 2 55
jun-19 2 14 10 46 3 75
jul-19 4 16 10 57 6 93
aug-19 3 12 8 35 1 59
sept-19 3 16 10 38 - 67
okt-19 3 10 8 32 2 55
nov-19 1 21 12 51 2 87
dec-19 4 13 7 36 2 62
jan-20 6 13 8 40 5 72
feb-21 1 16 8 51 2 78
mrt-20 3 9 3 30 - 45
apr-20 2 9 5 11 - 27
mei-20 6 13 8 24 - 51
jun-20 1 13 8 32 1 55
jul-20 3 20 6 39 4 72
aug-20 4 10 2 41 3 60
sept-20 5 15 14 45 4 83
okt-20 2 12 8 42 6 70

Aantal postmortale donor orgaantransplantaties in NL per orgaan per jaar/maand

Lever Nier Totaal
mrt-19 2 39 41
apr-19 2 41 43
mei-19 - 43 43
jun-19 1 38 39
jul-19 3 43 46
aug-19 1 32 33
sept-19 2 41 43
okt-19 2 49 51
nov-19 3 43 46
dec-19 2 39 41
jan-20 1 46 47
feb-21 2 42 44
mrt-20 1 14 15
apr-20 - - -
mei-20 2 17 19
jun-20 5 38 43
jul-20 1 32 33
aug-20 2 35 37
sept-20 5 44 49
okt-20 3 38 41

Aantal levende donor orgaantransplantaties in NL per orgaan per jaar/maand

1.2 Aantallen transplantaties per orgaantype in NL per maand

Getalsmatig heeft de Corona-crisis tijdens de eerste piek de grootste impact gehad op het niertransplantatie programma; zowel voor niertransplantatie met levende als postmortale donoren. In mei zagen we het aantal postmortale niertransplantaties weer stijgen en de levende donor programma’s weer opstarten. Vanaf juni zagen we een herstel van het Nederlandse niertransplantatieprogramma. Ondanks de start van de 2e Corona-golf zien we in oktober nog normale transplantatie-aantallen; 42 postmortale donor niertransplantaties (ten opzichte van gemiddeld 40 in de periode van maart 2019 t/m februari 2020)  en 38 levende donor transplantaties (ten opzichte van gemiddeld 41 in de periode van maart 2019 t/m februari 2020).

Inserted picture RelID:1

In maart en april zijn er met resp. 10 en 9 transplantaties ongeveer 2/3 van het normale aantal levertransplantaties uitgevoerd (gemiddeld 14 postmortale en 2 levende donor levertransplantaties berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020). In mei tot en met oktober is dit aantal weer genormaliseerd met een aantal fluctuaties (o.a. in dip in de zomermaand augustus). In oktober zijn er tijdens de tweede golf resp. 12 en 3 levertransplantaties met postmortale en levende donor levers uitgevoerd.

Inserted picture RelID:1

Bij de longtransplantaties zien we een dieptepunt in maart; in april is ongeveer de helft van het normale aantal transplantaties uitgevoerd. In mei en juni is dit met 8 longtransplantaties weer hersteld tot een normaal aantal (van maart 2019 t/m februari 2020 gemiddeld 9 longtransplantaties). Na een dip in augustus met 2 longtransplantaties en een piek in september met 14 longtransplantaties, zijn er in oktober 8 longtransplantaties uitgevoerd.

Inserted picture RelID:1

Bij harttransplantatie zijn de aantallen per maand klein en de schommelingen groot. Er is elke maand getransplanteerd; in oktober 2 keer. Het gemiddeld aantal harttransplantaties per maand is 3, net als voor de Coronacrisis het geval was.

Inserted picture RelID:1

Het pancreasprogramma is vanaf de start van de Corona-crisis medio maart gestopt tot en met mei. In juni is het pancreas transplantatieprogramma weer opgestart en vanaf juli worden er weer gemiddeld 4 pancreastransplantaties per maand (vergelijkbaar met gemiddeld 3 in de periode van maart 2019 t/m februari 2020).

Inserted picture RelID:1

1.3 Het aantal postmortale orgaandonoren weer hersteld

Het aantal postmortale orgaandonoren in Nederland is in april (8 donoren) met ca. 64% afgenomen ten opzichte van normaal (ca. 22 donoren; gemiddelde over maart 2019 t/m februari 2020). Dit is vanaf mei weer hersteld tot gebruikelijke aantallen, met ook in oktober tijdens de tweede Corona-golf 22 geëffectueerde donoren.

Inserted picture RelID:2

In maart en april zagen we dat een groter deel (>30%) van de aangemelde donoren niet werd geëffectueerd (ten opzichte van gemiddeld 18% in de periode maart 2019 t/m februari 2020). Vanaf mei is dit percentage hersteld met een gemiddelde van 18% niet geëffectueerde donoren over de periode mei t/m september 2020 (al schommelt het wel enigszins); in oktober ligt het percentage niet geëffectueerde donoren echter weer op 33%, mogelijk toch als gevolg van de 2e Corona-golf.

Inserted picture RelID:2

1.4 De orgaanwachtlijsten blijven redelijk stabiel

Inserted picture RelID:2

Aangezien de periode van de eerste piek van de Corona-crisis van 2 maanden (half maart tot en met half mei) kort was, heeft dit geen grote impact op de totale lengte van de wachtlijsten gehad. We zien geen directe grote stijgingen in de totale wachtlijst.

Nierwachtlijst

Inserted picture RelID:2

Bij de nieren zagen we vanaf juni tot september een stijging van de actieve wachtlijst, maar in september en oktober is deze weer licht afgenomen.

Leverwachtlijst

Inserted picture RelID:2

Voor de leverwachtlijst is er een herstel van de transplantabele wachtlijst zichtbaar. In maart en april was door een actief wachtlijstbeleid een tijdelijke verandering in de verhouding actieve (T) en niet actieve (NT) wachtlijst. In het Landelijk Overleg Levertransplantatie was afgesproken dat, vanwege het donortekort en het verschaffen van duidelijkheid naar de patiënten, iedereen die nog kon wachten wegens een goede klinische conditie of die te slecht was voor transplantatie gedurende de crisis tijdelijk op een Niet-Transplantabele (NT) urgentie te plaatsen. Na de eerste Corona-piek is het wachtlijstbeleid weer genormaliseerd, hoewel de verhouding actief en niet-actief nog steeds verschilt ten opzichte van vóór de Corona-crisis.

Longwachtlijst

Inserted picture RelID:2

Bij de longen zien we geen opmerkelijke veranderingen in de wachtlijst.

Hartwachtlijst

Inserted picture RelID:2

Bij de harten zien we vanaf augustus een stijging van de actieve wachtlijst.

Pancreas wachtlijst

Inserted picture RelID:2

Ook bij de pancreas zagen we een tijdelijke verhoging van de wachtlijst in juni en juli, maar deze is daarna weer afgenomen.

1.5 Instroom wachtlijst gedurende piek Corona-crisis gedaald vooral voor niertranslantatie

Reden voor gelijk blijvende wachtlijstaantallen ondanks het lage aantal orgaantransplantaties is dat gedurende de piek van de Corona-crisis er ook minder nieuwe patiënten op de wachtlijst zijn geplaatst. De verminderde instroom was het meest zichtbaar voor de nieren, ook omdat het levende donorprogramma tijdelijk was gestopt (in april 46 nieuwe nierpatiënten ten opzichte van gemiddeld 126, berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020). Vanaf mei is de instroom weer opgelopen tot 121 in augustus en 125 in oktober, na een dip in september. De opgelopen achterstand met wachtlijstplaatsing is echter nog altijd niet ingelopen. Ook voor de longen was de instroom in april lager (5 ten opzichte van gemiddeld 11 in de periode maart 2019 t/m februari 2020). Vanaf mei zien we een herstel van nieuwe longwachtlijstregistraties tot gemiddeld 9 per maand in de afgelopen 6 maanden.

Instroom op de wachtlijst (per orgaan)

Inserted picture RelID:2

Totale instroom Nier Pancreas Hart Long Lever
sept-19 120 1 4 11 23
okt-19 128 1 2 7 24
nov-19 125 4 7 9 21
dec-19 120 2 6 14 18
jan-20 137 5 3 8 19
feb-21 129 2 1 14 12
mrt-20 96 1 8 12 16
apr-20 46 2 3 5 18
mei-20 83 5 5 12 20
jun-20 109 3 3 9 25
jul-20 119 3 7 11 26
aug-20 121 5 8 6 20
sept-20 102 1 9 8 24
okt-20 125 2 12 9 19

Instroom op de wachtlijst (per orgaan)

1.6 Uitstroom wachtlijst door overlijden/verslechtering niet duidelijk verhoogd

Patiënten gaan van de wachtlijst af in geval van transplantatie, maar een andere reden voor uitstroom van de wachtlijst is uitstroom door overlijden/verslechtering. Bij de nieren lijken deze aantallen hoger in maart/april dan de maanden daarvoor (gemiddeld 15 berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020), terwijl we vanaf mei weer een gebruikelijker aantal zien (gemiddeld 17 in afgelopen 6 maanden). In tabel 3 staan de absolute aantallen van uitstroom door overlijden/verslechtering. Bij de andere organen zijn de aantallen te klein om hier trends in te kunnen onderscheiden.

Hart Lever Long Nier Pancreas Totaal
mrt-19 2 6 2 15 25
apr-19 2 2 3 13 20
mei-19 1 4 2 19 1 27
jun-19 1 16 17
jul-19 1 5 18 24
aug-19 4 1 18 2 25
sept-19 3 9 12
okt-19 6 5 8 19
nov-19 1 4 5 17 27
dec-19 3 2 18 23
jan-20 5 1 16 22
feb-21 1 2 2 8 13
mrt-20 2 5 2 40 1 50
apr-20 1 3 30 1 35
mei-20 3 4 17 24
jun-20 5 1 13 19
jul-20 2 2 3 19 1 27
aug-20 2 6 3 9 20
sept-20 2 4 3 23 32
okt-20 1 2 20 1 24
Gemiddelde 2 4 3 17 1

Uitstroom wachtlijst door overlijden/verslechtering; aantal patiënten

Daarnaast moeten deze aantallen altijd worden afgezet tegen het totaal aantal patiënten op de wachtlijst in een bepaalde maand. Onderstaande figuren doen vermoeden dat de Corona-crisis niet direct heeft geleid tot een toename in wachtlijstmortaliteit. Wel is er één geval bekend van een leverwachtlijstpatiënt voor wie tijdens de Corona-crisis wegens gebrek aan IC capaciteit in het transplantatiecentrum een geschikt leveraanbod is afgewezen, waarna deze patiënt in juni helaas is overleden.