Cijfers orgaandonaties en transplantaties in Nederland tijdens COVID-19

11 januari 2021. Uit cijfers van de NTS blijkt dat door de COVID-19 -pandemie donatie en transplantatie onder druk was komen te staan. Bekijk hier de laatste cijfers. 

  • Aantal orgaantransplantaties sterk gedaald vanaf medio maart t/m april; vanaf mei weer stijgende lijn naar het gebruikelijke niveau; het aantal daalt niet significant in oktober tijdens tweede Corona-golf vanaf oktober 2020.
  • Aantal postmortale orgaandonoren sterk gedaald vanaf medio maart t/m april tijdens eerste piek; sinds augustus weer op het gebruikelijke niveau; geen daling tijdens tweede Corona-golf.
  • Levende donorprogramma’s gestopt vanaf medio maart t/m april; na een herstart in mei, sinds juni weer hersteld en niet gestaakt tijdens tweede Corona-golf.
  • De orgaanwachtlijsten blijven redelijk stabiel; licht gestegen hartwachtlijst, lichte daling van de longwachtlijst en de nierwachtlijst daalt weer na eerdere stijging.
  • Instroom wachtlijst tijdens eerste Corona-piek gedaald vooral voor niertransplantatie; geen daling van instroom tijdens tweede Corona-golf.
  • Uitstroom wachtlijst door overlijden/verslechtering niet duidelijk verhoogd.

1.1 Aantal orgaantransplantaties vanaf mei 2020 weer stijgende lijn naar normaal

Inserted picture RelID:1

We zien dat er in de beginperiode van de Corona-crisis (van 15/3/2020 tot 1/5/2020) in Nederland veel minder orgaantransplantaties zijn uitgevoerd dan gebruikelijk het geval is.

Normaal gesproken vinden er ca. 69 postmortale donor orgaantransplantaties per maand plaats (gemiddelde van maart 2019 t/m februari 2020); in april 2020 waren dat er slechts 27; een afname van 61%. Vanaf mei zien we weer een stijging van het aantal transplantaties met postmortale organen. Sinds juli ligt het aantal postmortale orgaantransplantaties weer op een gebruikelijk niveau, met een gemiddelde van 72 transplantaties per maand. Zie tabel 1a voor de getallen per maand.

Het levende donor programma is gestopt vanaf start van de Corona-crisis tot en met april, terwijl er normaal gesproken ca. 43 levende donor orgaantransplantaties per maand plaatsvinden (dit gemiddelde is berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020). Het levende donor programma is in mei weer opgestart en we zien dat het aantal levende donortransplantaties in juni (43 levende donor transplantaties) weer terug is naar het gemiddelde over de periode maart 2019 t/m februari 2020. In de zomermaanden lag dit aantal wat lager (gemiddeld 35, vergelijkbaar met augustus 2019). In september en oktober zijn er weer resp. 49 levende donor transplantaties uitgevoerd. De levende donor programma’s gaan tijdens de tweede Corona-golf gewoon door, al zien we sinds november wel een lichte daling; in november en december zijn er resp. 31 en 29 levende donor orgaantransplantaties geregistreerd. Zie tabel 1b voor de getallen per maand.

Hart Lever Long Nier Pancreas Totaal
mrt-19 1 12 4 27 4 48
apr-19 6 15 13 33 6 73
mei-19 2 12 8 31 2 55
jun-19 2 14 10 46 3 75
jul-19 4 16 10 57 6 93
aug-19 3 12 8 35 1 59
sept-19 3 16 10 38 - 67
okt-19 3 10 8 32 2 55
nov-19 1 21 12 51 2 87
dec-19 4 13 7 36 2 62
jan-20 6 13 8 40 5 72
feb-21 1 16 8 51 2 78
mrt-20 3 9 3 30 - 45
apr-20 2 9 5 11 - 27
mei-20 6 13 8 24 - 51
jun-20 1 13 8 32 1 55
jul-20 3 20 6 39 4 72
aug-20 4 10 2 41 3 60
sept-20 5 15 14 45 4 83
okt-20 2 12 8 43 6 71
nov-20 3 17 8 42 2 72
dec-20 5 15 9 42 3 74

Aantal postmortale donor orgaantransplantaties in NL per orgaan per jaar/maand

Lever Nier Totaal
201903 2 39 41
201904 2 41 43
201905 - 43 43
201906 1 38 39
201907 3 43 46
201908 1 32 33
201909 2 41 43
201910 2 49 51
201911 3 43 46
201912 2 39 41
202001 1 46 47
202002 2 42 44
202003 1 14 15
202004 - - -
202005 2 17 19
202006 5 38 43
202007 1 32 33
202008 2 35 37
202009 5 44 49
202010 3 40 43
202011 - 31 31
202012 2 27 29

Tabel 1b: Aantal levende donor orgaantransplantaties in Nederland per orgaan per jaar/maand

1.2 Aantallen transplantaties per orgaantype in NL per maand

Inserted picture RelID:1

Getalsmatig heeft de Corona-crisis tijdens de eerste piek de grootste impact gehad op het niertransplantatie programma; zowel voor niertransplantatie met levende als postmortale donoren.

Als 2020 wordt vergeleken met 2019 (Tabel 2a) dan zijn er in dit jaar 4% minder postmortale orgaantransplantaties uitgevoerd, wat vooral terug te voeren is naar de eerste Corona-golf. Voor longtransplantatie is daling het grootst.

Voor levende donor transplantatie zien we in 2020 een daling van 25% ten opzichte van 2019 (Tabel 2b). Dit betreft levende donor niertransplantaties, waar de daling met 135 transplantaties (-27%) ook in absolute zin fors is.

Orgaan en procedure 2015 2016 2017 2018 2019
Alvleesklier - DBD 7 6 6 17 7
Alvleesklier - DCD 6 3 5 8 3
Hart 53 35 38 38 38
Hart met long 1 - - - -
Lever - DBD 89 99 89 99 94
Lever - DCD 46 44 65 68 67
Lever (gesplitst) - DBD 7 2 5 7 4
Lever met alvleesklier - DBD - 1 - 2 -
Long - DBD 48 42 49 59 59
Long - DCD 29 31 25 29 46
Long met lever - DCD - - - 1 -
Nier - DBD 207 202 168 178 173
Nier - DCD 235 204 237 284 255
Nier met alvleesklier - DBD 13 13 14 8 6
Nier met alvleesklier - DCD 9 6 8 12 13
Nier met lever - DBD 3 1 - 6 2
Nier met lever - DCD 2 - 1 - 1
Nier met lever (gesplitst) - DBD 1 - - - -
Dunne darm - DBD 3 - - 1 2
Dunne darm met alvleesklier en lever - DBD - - - 1 -
Totaal 759 689 710 817 770

In mei zagen we het aantal postmortale niertransplantaties weer stijgen en de levende donor programma’s weer opstarten. Vanaf juni zagen we een herstel van het Nederlandse niertransplantatieprogramma. Ondanks de start van de 2e Corona-golf zien we van oktober tot december normale transplantatie-aantallen bij het postmortale programma (gemiddeld 42 postmortale donor niertransplantaties ten opzichte van gemiddeld 40 in de periode van maart 2019 t/m februari 2020); bij het levende donorprogramma zien we wel een lichte daling in het aantal transplantaties vanaf november (31 en 27 transplantaties in november en december  ten opzichte van gemiddeld 41 in de periode van maart 2019 t/m februari 2020).

Inserted picture RelID:1

In maart en april zijn er met resp. 10 en 9 transplantaties ongeveer 2/3 van het normale aantal levertransplantaties uitgevoerd (gemiddeld 14 postmortale en 2 levende donor levertransplantaties berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020). In mei tot en met september is dit aantal weer genormaliseerd met een aantal fluctuaties (o.a. in dip in de zomermaand augustus). Tijdens de tweede golf is het aantal levertransplantaties met postmortale donoren op het gebruikelijke niveau gebleven met 15 in oktober en 17 in november en december.

Inserted picture RelID:1

Bij de longtransplantaties zien we tijdens de eerste Corona-crisis een dieptepunt in maart; in april is ongeveer de helft van het normale aantal transplantaties uitgevoerd. In mei en juni is dit met 8 longtransplantaties weer hersteld tot een normaal aantal (van maart 2019 t/m februari 2020 gemiddeld 9 longtransplantaties). Na een dip in augustus met 2 longtransplantaties en een piek in september met 14 longtransplantaties, is het aantal longtransplantaties tijdens de tweede golf van oktober tot december op het gebruikelijke niveau gebleven met 8 à 9 longtransplantaties.

Inserted picture RelID:1

Bij harttransplantatie zijn de aantallen per maand klein en de schommelingen groot. Er is elke maand getransplanteerd, ook tijdens de tweede golf gemiddeld 3 keer. Het gemiddeld aantal harttransplantaties per maand in de periode van maart t/m december 2020 is 3, net als voor de Coronacrisis (maart 2019 t/m februari 2020) het geval was.

Inserted picture RelID:1


Het pancreasprogramma is vanaf de start van de Corona-crisis medio maart gestopt tot en met mei. In juni is het pancreas transplantatieprogramma weer opgestart en vanaf juli worden er weer gemiddeld 4 pancreastransplantaties per maand uitgevoerd (vergelijkbaar met gemiddeld 3 in de periode van maart 2019 t/m februari 2020), ook tijdens de tweede Corona-golf.

Inserted picture RelID:1

1.3 Het aantal postmortale orgaandonoren weer hersteld

Het aantal postmortale orgaandonoren in Nederland is in april (8 donoren) met ca. 64% afgenomen ten opzichte van normaal (ca. 22 donoren; gemiddelde over maart 2019 t/m februari 2020). Dit is vanaf mei weer hersteld tot gebruikelijke aantallen, met ook tijdens de tweede Corona-golf in oktober en november 22 en in december 26 geëffectueerde donoren.

Inserted picture RelID:2


In 2020 waren er in totaal 250 geëffectueerde postmortale orgaandonoren; dit is exact gelijk aan het totaal over 2019 (zie tabel 3). Dit komt doordat er tijdens de eerste piek toch donaties konden doorgaan, hoewel minder dan normaal, en er tijdens de tweede piek tot nu toe geen daling zichtbaar is.

Tabel 3: Aantal geëffectueerde postmortale orgaandonoren per maand in Nederland

2020

2019

+/-

Totaal  2020

Totaal 2019

+/-

Januari

24

24

0 %

24

24

0 %

Februari

24

14

71 %

48

38

26 %

Maart

12

12

0 %

60

50

20 %

April

8

20

-60 %

68

70

-3 %

Mei

21

19

11 %

89

89

0 %

Juni

18

23

-22 %

107

112

-4 %

Juli

23

28

-18 %

130

140

-7 %

Augustus

22

19

16 %

152

159

-4 %

September

28

21

33 %

180

180

0 %

Oktober

22

21

5 %

202

201

0 %

November

22

26

-15 %

224

227

-1 %

December

26

23

13%

250

250

0%

In maart en april zagen we dat een groter deel (>30%) van de aangemelde donoren niet werd geëffectueerd (ten opzichte van gemiddeld 18% in de periode maart 2019 t/m februari 2020). Vanaf mei is dit percentage hersteld met een gemiddelde van 18% niet geëffectueerde donoren over de periode mei t/m september 2020 (al schommelt het wel enigszins). In oktober was het percentage niet geëffectueerde donoren weer hoog: 33%, maar dit is in november en december weer gedaald tot resp. 21 en 16%.

Inserted picture RelID:2

1.4 De orgaanwachtlijsten blijven redelijk stabiel

NL wachtlijst alle patiënten per orgaanwachtlijst per eerste dag van de maand

Inserted picture RelID:2

Aangezien de periode van de eerste piek van de Corona-crisis van 2 maanden (half maart tot en met half mei) kort was, heeft dit geen grote impact op de totale lengte van de wachtlijsten gehad. We zien geen directe grote stijgingen in de totale wachtlijst.

Nierwachtlijst

Inserted picture RelID:2

 Bij de nieren zagen we vanaf juni tot september een stijging van de actieve wachtlijst, maar van september tot december is deze weer licht afgenomen. In december zien we wel een lichte stijging van de inactieve wachtlijst.

Leverwachtlijst

Inserted picture RelID:2

Voor de leverwachtlijst is er een herstel van de transplantabele wachtlijst zichtbaar. In maart en april was door een actief wachtlijstbeleid een tijdelijke verandering in de verhouding actieve (T) en niet actieve (NT) wachtlijst. In het Landelijk Overleg Levertransplantatie was afgesproken dat, vanwege het donortekort en het verschaffen van duidelijkheid naar de patiënten, iedereen die nog kon wachten wegens een goede klinische conditie of die te slecht was voor transplantatie gedurende de crisis tijdelijk op een Niet-Transplantabele (NT) urgentie te plaatsen. Na de eerste Corona-piek is het wachtlijstbeleid weer genormaliseerd, hoewel de verhouding actief en niet-actief nog steeds verschilt ten opzichte van vóór de Corona-crisis.

Longwachtlijst

Inserted picture RelID:2

Bij de longen zien we tijdens de tweede Corona-piek een lichte daling van de wachtlijst, waarschijnlijk door meer transplantaties in de laatste maanden.

Hartwachtlijst

Inserted picture RelID:2

Bij de harten zien we vanaf augustus tot november een stijging van de actieve wachtlijst.


Pancreas wachtlijst

Inserted picture RelID:2

Bij de pancreas zagen we een tijdelijke verhoging van de wachtlijst in juni en juli (waarschijnlijk door tijdelijke stopzetting van het pancreas transplantatieprogramma), maar deze is daarna weer afgenomen.

1.5 Instroom wachtlijst gedurende piek Corona-crisis gedaald vooral voor niertransplantatie

Reden voor gelijk blijvende wachtlijstaantallen ondanks het lage aantal orgaantransplantaties is dat gedurende de piek van de Corona-crisis er ook minder nieuwe patiënten op de wachtlijst zijn geplaatst. De verminderde instroom was het meest zichtbaar voor de nieren, ook omdat het levende donorprogramma tijdelijk was gestopt (in april 46 nieuwe nierpatiënten ten opzichte van gemiddeld 126, berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020). Vanaf mei is de instroom weer opgelopen tot 121 in augustus en 150 in december. De opgelopen achterstand met wachtlijstplaatsing is waarschijnlijk nog altijd niet volledig ingelopen. Ook voor de longen was de instroom in april lager (5 ten opzichte van gemiddeld 11 in de periode maart 2019 t/m februari 2020). Vanaf mei zien we een herstel van nieuwe longwachtlijstregistraties tot gemiddeld 10 per maand in de afgelopen 6 maanden; tijdens tweede  Corona-golf zien we geen daling van de instroom.

Instroom op de wachtlijst (per orgaan)

Inserted picture RelID:2

Totale instroom Nier Pancreas Hart Long Lever
sept-19 120 1 4 11 23
okt-19 128 1 2 7 24
nov-19 125 4 7 9 21
dec-19 120 2 6 14 18
jan-20 137 5 3 8 19
feb-21 129 2 1 14 12
mrt-20 96 1 8 12 16
apr-20 46 2 3 5 18
mei-20 83 5 5 12 20
jun-20 109 3 3 9 25
jul-20 119 3 7 11 26
aug-20 121 5 8 6 20
sept-20 102 1 9 8 24
okt-20 125 2 12 9 19
nov-20 151 3 4 10 17
dec-20 150 2 9 13 28

Instroom op de wachtlijst (per orgaan)

1.6 Uitstroom wachtlijst door overlijden/verslechtering niet duidelijk verhoogd

Patiënten gaan van de wachtlijst af in geval van transplantatie, maar een andere reden voor uitstroom van de wachtlijst is uitstroom door overlijden/verslechtering. Bij de nieren lijken deze aantallen hoger in maart/april dan de maanden daarvoor (gemiddeld 15 berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020), terwijl we vanaf mei t/m augustus weer gebruikelijker aantallen zien (gemiddeld 15). Vanaf september zien we weer een toename, met in november 32 patiënten, maar dit is in december weer afgenomen tot 12. In tabel 4  staan de absolute aantallen van uitstroom door overlijden/verslechtering. Bij de andere organen zijn de aantallen te klein om hier trends in te kunnen onderscheiden.

Hart Lever Long Nier Pancreas Totaal
mrt-19 2 6 2 15 25
apr-19 2 2 3 13 20
mei-19 1 4 2 19 1 27
jun-19 1 16 17
jul-19 1 5 18 24
aug-19 4 1 18 2 25
sept-19 3 9 12
okt-19 6 5 8 19
nov-19 1 4 5 17 27
dec-19 3 2 18 23
jan-20 5 1 16 22
feb-20 1 2 2 8 13
mrt-20 2 5 2 40 1 50
apr-20 1 3 30 1 35
mei-20 3 4 17 24
jun-20 5 1 13 19
jul-20 2 2 3 19 1 27
aug-20 2 6 3 9 20
sept-20 2 4 3 23 32
okt-20 2 2 24 1 29
nov-20 1 4 3 32 1 41
dec-20 2 2 3 12 2 21
Gemiddelde 2 4 3 18 1

Uitstroom wachtlijst door overlijden/verslechtering; aantal patiënten

Daarnaast moeten deze aantallen altijd worden afgezet tegen het totaal aantal patiënten op de wachtlijst in een bepaalde maand. Onderstaande figuren doen vermoeden dat de Corona-crisis niet direct heeft geleid tot een toename in wachtlijstmortaliteit. Wel is er één geval bekend van een leverwachtlijstpatiënt voor wie tijdens de Corona-crisis wegens gebrek aan IC capaciteit in het transplantatiecentrum een geschikt leveraanbod is afgewezen, waarna deze patiënt in juni helaas is overleden.