Stijgende lijn aantal orgaantransplantaties vanaf mei 2020

Uit cijfers van de NTS blijkt dat door de COVID-19 -pandemie donatie en transplantatie onder druk was komen te staan. In de weken van de coronacrisis van half maart tot eind april was er een daling van 63% van het aantal transplantaties en 64% van het aantal donoren. Vanaf mei stijgt het aantal donaties en transplantaties weer.

  • Aantal orgaantransplantaties sterk gedaald vanaf medio maart t/m april; vanaf mei weer stijgende lijn naar het gebruikelijke niveau
  • Aantal postmortale orgaandonoren sterk gedaald vanaf medio maart t/m april; weer toename vanaf mei en sinds augustus weer op het gebruikelijke niveau
  • Levende donorprogramma’s gestopt vanaf medio maart t/m april; na een herstart in mei, sinds juni weer hersteld.  De orgaanwachtlijsten blijven redelijk stabiel, wel licht gestegen hartwachtlijst en nierwachtlijst daalt weer iets na eerdere stijging
  • Instroom wachtlijst gedaald vooral voor niertransplantatie; in september is de instroom op de nierwachtlijst weer iets lager t.o.v. augustus.
  • Uitstroom wachtlijst door overlijden/verslechtering niet duidelijk verhoogd

1.1 Aantal orgaantransplantaties weer stijgende lijn naar normaal

Inserted picture RelID:1

We zien dat er in de beginperiode van de Corona-crisis (van 15/3/2020 tot 1/5/2020) in Nederland veel minder orgaantransplantaties zijn uitgevoerd dan gebruikelijk het geval is.

Normaal gesproken vinden er ca. 69 postmortale donor orgaantransplantaties per maand plaats (gemiddelde van maart 2019 t/m februari 2020); in april 2020 waren dat er slechts 27; een afname van 60%. Vanaf mei zien we weer een stijging van het aantal transplantaties met postmortale organen. Sinds juli ligt het aantal postmortale orgaantransplantaties weer op een gebruikelijk niveau, met gemiddeld 72 transplantaties per maand in de laatste 3 maanden (83 in september).

Het levende donor programma is gestopt vanaf start van de Corona-crisis tot en met april, terwijl er normaal gesproken ca. 43 levende donor orgaantransplantaties per maand plaatsvinden (dit gemiddelde is berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020). Het levende donor programma is in mei weer opgestart en we zien dat het aantal levende donortransplantaties in juni (43 levende donor transplantaties) weer terug is naar het gemiddelde over de periode maart 2019 t/m februari 2020. In de zomermaanden lag dit aantal wat lager (gemiddeld 35, vergelijkbaar met augustus 2019). In september zijn er weer 49 levende donor transplantaties uitgevoerd.ongebruikelijk.

Hart Lever Long Nier Pancreas Totaal
mrt-19 1 12 4 27 4 48
apr-19 6 15 13 33 6 73
mei-19 2 12 8 31 2 55
jun-19 2 14 10 46 3 75
jul-19 4 16 10 57 6 93
aug-19 3 12 8 35 1 59
sept-19 3 16 10 38 - 67
okt-19 3 10 8 32 2 55
nov-19 1 21 12 51 2 87
dec-19 4 13 7 36 2 62
jan-20 6 13 8 40 5 72
feb-21 1 16 8 51 2 78
mrt-20 3 9 3 30 - 45
apr-20 2 9 5 11 - 27
mei-20 6 13 8 24 - 51
jun-20 1 13 8 32 1 55
jul-20 3 20 6 39 4 72
aug-20 4 10 2 41 3 60
sept-20 5 15 14 45 4 83

Aantal postmortale donor orgaantransplantaties in NL per orgaan per jaar/maand

Lever Nier Totaal
mrt-19 2 39 41
apr-19 2 41 43
mei-19 - 43 43
jun-19 1 38 39
jul-19 3 43 46
aug-19 1 32 33
sept-19 2 41 43
okt-19 2 49 51
nov-19 3 43 46
dec-19 2 39 41
jan-20 1 46 47
feb-21 2 42 44
mrt-20 1 14 15
apr-20 - - -
mei-20 2 17 19
jun-20 5 38 43
jul-20 1 32 33
aug-20 2 35 37
sept-20 5 44 49

Aantal levende donor orgaantransplantaties in NL per orgaan per jaar/maand

Getalsmatig heeft de Corona-crisis de grootste impact gehad op het niertransplantatie programma; zowel voor niertransplantatie met levende als postmortale donoren. 

In mei zagen we de levende donor programma’s weer opstarten. Vanaf juni zien we een voorzichtig herstel van het Nederlandse niertransplantatieprogramma. In september zijn er weer normale cijfers met 45 postmortale donor niertransplantaties (van maart 2019 t/m februari 2020 gemiddeld 40 postmortale donor niertransplantaties) en 44 levende donor transplantaties uitgevoerd (van maart 2019 t/m februari 2020 gemiddeld 41 levende donor niertransplantaties).

Inserted picture RelID:1

In maart en april zijn er met resp. 10 en 9 transplantaties ongeveer 2/3 van het normale aantal levertransplantaties uitgevoerd (gemiddeld 14 postmortale en 2 levende donor levertransplantaties berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020). In mei tot en met september is dit aantal weer genormaliseerd met alleen een dip van het aantal postmortale donor lever transplantaties in de zomervakantiemaand augustus; in september waren dit er weer 15. In september zijn ook 5 levende donor levertransplantaties uitgevoerd.

Inserted picture RelID:1

Bij de longen zien we een dieptepunt in maart; in april is ongeveer de helft van het normale aantal transplantaties uitgevoerd. In mei en juni is dit met 8 longtransplantaties weer hersteld tot een normaal aantal (van maart 2019 t/m februari 2020 gemiddeld 9 longtransplantaties). Na een dip in augustus met 2 longtransplantaties zijn er in september maar liefst 14 longtransplantaties uitgevoerd.

Inserted picture RelID:1

Bij harttransplantatie zijn de aantallen per maand klein en de schommelingen groot. Er is elke maand getransplanteerd; in september 5 keer.

Inserted picture RelID:1

Het pancreasprogramma is vanaf de start van de Corona-crisis medio maart gestopt tot en met mei. In juni is het pancreas transplantatieprogramma weer opgestart en vanaf juli worden er weer bijna 4 pancreatransplantaties per maand uitgevoerd. 

Inserted picture RelID:1

1.3 Het aantal postmortale orgaandonoren weer hersteld

Het aantal postmortale orgaandonoren in Nederland is in april (8 donoren) met ca. 64% afgenomen ten opzichte van normaal (ca. 22 donoren; gemiddelde over maart 2019 t/m februari 2020). Dit is vanaf mei weer hersteld tot gebruikelijke aantallen; met in september 28 geëffectueerde donoren. 

Inserted picture RelID:2

In maart en april zagen we dat een groter deel (>30%) van de aangemelde donoren niet werd geëffectueerd (ten opzichte van gemiddeld 18% in de periode maart 2019 t/m februari 2020). Vanaf mei is dit percentage hersteld met een gemiddelde van 18% niet geëffectueerde donoren over de periode mei t/m september 2020 (al schommelt het wel enigzins). 

Inserted picture RelID:2

1.4 De orgaanwachtlijsten blijven redelijk stabiel

Inserted picture RelID:2

Aangezien de periode van de piek van de Corona-crisis van 2 maanden (half maart tot en met half mei) kort is, heeft dit nu nog weinig zichtbare impact op de totale lengte van de wachtlijsten gehad. We zien geen grote stijgingen in de totale wachtlijsten. Wel zien we vanaf juni de actieve wachtlijsten stijgen voor nier en pancreas en normaliseren voor de lever. In augustus en september normaliseert de pancreas wachtlijst weer, neemt de nierwachtlijst iets af en vanaf augustus zien we een stijging van de hartwachtlijst.

Longwachtlijst
Inserted picture RelID:2

Hartwachtlijst

Inserted picture RelID:2

Pancreas wachtlijst

Inserted picture RelID:2

1.5 Instroom wachtlijst gedurende piek Corona-crisis gedaald vooral voor niertranslantatie

Reden voor gelijk blijvende wachtlijstaantallen ondanks het lage aantal orgaantransplantaties is dat gedurende de piek van de Corona-crisis er ook minder nieuwe patiënten op de wachtlijst zijn geplaatst. De verminderde instroom was het meest zichtbaar voor de nieren, ook omdat het levende donorprogramma tijdelijk was gestopt (in april 46 nieuwe nierpatiënten ten opzichte van gemiddeld 126, berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020). Vanaf mei is de instroom weer opgelopen tot 121 in augustus; maar in september zien we weer een afname tot 102 nieuwe nierpatiënten op de wachtlijst. De opgelopen achterstand met wachtlijstplaatsing is nog altijd niet ingelopen. Ook voor de longen was de instroom in april lager (5 ten opzichte van gemiddeld 11 in de periode maart 2019 t/m februari 2020). Vanaf mei zien we een herstel van nieuwe longwachtlijstregistraties tot gemiddeld 9 per maand in de afgelopen 5 maanden.

Instroom op de wachrlijst (per orgaan)
Inserted picture RelID:2

Totale instroom Nier Pancreas Hart Long Lever
sept-19 120 1 4 11 23
okt-19 128 1 2 7 24
nov-19 125 4 7 9 21
dec-19 120 2 6 14 18
jan-20 137 5 3 8 19
feb-21 129 2 1 14 12
mrt-20 96 1 8 12 16
apr-20 46 2 3 5 18
mei-20 83 5 5 12 20
jun-20 109 3 3 9 25
jul-20 119 3 7 11 26
aug-20 121 5 8 6 20
sept-20 102 1 9 8 24

Instroom op de wachtlijst (per orgaan)

1.6 Uitstroom wachtlijst door overlijden/verslechtering niet duidelijk verhoogd

Patiënten gaan van de wachtlijst af in geval van transplantatie, maar een andere reden voor uitstroom van de wachtlijst is uitstroom door overlijden/verslechtering. Bij de nieren lijken deze aantallen hoger in maart/april dan de maanden daarvoor (gemiddeld 15 berekend over de periode maart 2019 t/m februari 2020), terwijl we vanaf mei weer een gebruikelijker aantal zien (gemiddeld weer 15 in afgelopen 5 maanden). In tabel 3 staan de absolute aantallen van uitstroom door overlijden/verslechtering. Bij de andere organen zijn de aantallen te klein om hier trends in te kunnen onderscheiden.

Hart Lever Long Nier Pancreas Totaal
mrt-19 2 6 2 15 25
apr-19 2 2 3 13 20
mei-19 1 4 2 19 1 27
jun-19 1 16 17
jul-19 1 5 18 24
aug-19 4 1 18 2 25
sept-19 3 9 12
okt-19 6 5 8 19
nov-19 1 4 5 17 27
dec-19 3 2 18 23
jan-20 5 1 16 22
feb-21 1 2 2 8 13
mrt-20 2 5 2 40 1 50
apr-20 1 3 30 1 35
mei-20 3 4 17 24
jun-20 5 1 13 19
jul-20 2 2 3 18 1 26
aug-20 2 6 3 9 20
sept-20 2 4 3 20 29
Gemiddelde 2 4 3 17 1

Uitstroom wachtlijst door overlijden/verslechtering; aantal patiënten

Daarnaast moeten deze aantallen altijd worden afgezet tegen het totaal aantal patiënten op de wachtlijst in een bepaalde maand. Onderstaande figuren doen vermoeden dat de Corona-crisis niet direct heeft geleid tot een toename in wachtlijstmortaliteit. Wel is er één geval bekend van een leverwachtlijstpatiënt voor wie tijdens de Corona-crisis wegens gebrek aan IC capaciteit in het transplantatiecentrum een geschikt leveraanbod is afgewezen, waarna deze patiënt in juni helaas is overleden.