Ga naar de inhoud

Als hart en bloedsomloop gestopt zijn

Overlijden door stilvallen van de bloedsomloop

Bij donoren die zijn overleden na een hartstilstand is de bloedsomloop en ook de ademhaling gestopt. Artsen noemen dit ‘overlijden na een circulatiestop’. Dit heet ook Donation after Circulatory Death (DCD). In het modelprotocol voor donatie staat wat artsen kunnen doen in deze situatie. 

Vaststellen van het overlijden door stilvallen van de bloedsomloop (DCD)

Als iemand op de intensive care ligt, kan er een moment komen waarop blijkt dat er geen kans meer is dat hij zal herstellen. Het team van artsen beslist dan samen dat verder behandelen medisch zinloos is, deze patiënt zal gaan overlijden. Artsen overleggen altijd ook met de familie van de patiënt over het tijdstip dat de behandeling gaat stoppen. Deze beslissing staat helemaal los van een eventuele orgaandonatie. Samen bepalen ze het moment om de behandeling te stoppen. De patiënt gaat dan van het beademingsapparaat af, hij krijgt geen behandeling meer. Als hij binnen 2 uur overlijdt, is orgaandonatie meestal mogelijk. 

Als het hart is gestopt met kloppen en de bloedsomloop stilstaat, wacht de arts die de behandeling heeft gestopt een verplichte 5 minuten.  Deze 5 minuten zijn nodig om zeker te weten dat het hart niet meer vanzelf begint te kloppen en dat iemand niet meer vanzelf begint te ademen. Artsen noemen dit 5 minuten ‘no touch’. Pas na deze 5 minuten kan de arts van de intensive care vaststellen dat iemand is overleden. 

Zodra het bloed niet meer door het lichaam gaat, worden organen snel minder geschikt voor transplantatie. Om ze zo geschikt mogelijk te houden voor transplantatie, gaat de donor meteen na deze 5 minuten naar de operatiekamer. Daar staat het uitnameteam klaar voor de donoroperatie. Als de patiënt niet binnen de vastgestelde 2 uur overlijdt gaat dit team weer naar huis en blijft de patiënt op de ic.

Waarom 5 minuten wachten?

Artsen moeten 5 minuten wachten nadat de bloedsomloop is gestopt. Dat lijkt misschien vreemd. Zeker als je wel eens hebt gehoord dat bij een hartstilstand de eerste 6 minuten van levensbelang zijn voor EHBO en een reanimatie. Dat komt doordat het hier gaat om heel verschillende situaties.

Bij reanimatie
Wanneer iemand opeens een hartstilstand krijgt en het bloed niet meer stroomt, is het belangrijk er bijvoorbeeld door reanimatie voor te zorgen dat er meteen weer zuurstof in het lichaam komt. In ieder geval binnen 6 minuten. Anders kunnen de hersenen al heel snel schade krijgen die niet meer kan herstellen. 

Bij verwacht overlijden
Bij de 5 minuten ‘no touch’ bij orgaandonatie is de situatie heel anders. Het is dan al zeker dat de patiënt zal overlijden. Er is geen kans meer dat hij nog zal herstellen. Dat is de reden voor de artsen om met de behandeling te stoppen. Artsen mogen niet doorgaan met een medisch zinloze behandeling. Dit zou ook gebeuren als deze persoon geen orgaandonor is. De 5 minuten ‘no touch’ zijn dan bij orgaandonatie nodig om zeker te weten dat het hart niet meer vanzelf begint te kloppen en dat iemand niet meer vanzelf begint te ademen. Dit hoort bij het vaststellen van de dood als iemand orgaandonor is.

Is de familie er bij als de patiënt  overlijdt?

Meestal is de familie bij de patiënt. In een andere kamer, of een stukje bij de familie vandaan kan de arts via apparatuur de patiënt volgen. Dezelfde apparatuur staat ook bij de patiënt op de kamer, maar die kan dan uit. Dat is vaak prettiger voor de familie, die op dat moment afscheid neemt van hun dierbare. 

Hoe gaat het afscheid?

Als de artsen de behandeling stoppen, gebeurt dat bijna altijd met de familie erbij. Als de bloedsomloop van de patiënt stopt, beginnen de 5 minuten ‘no touch’. Voor de meeste mensen zijn deze 5 minuten het duidelijkste afscheid. Direct daarna gaat de donor naar de operatiekamer voor de donoroperatie. Artsen hebben de familie hierop in gesprekken voorbereid. Voor veel mensen gaat het afscheid nemen in fases.