Nieuwe donorwet is ingegaan

10 juli 2020

Sinds 1 juli dit jaar geldt de nieuwe donorwet: iedere inwoner van Nederland van achttien jaar of ouder komt in het Donorregister. Je kunt daarin aangeven wat er na je dood met je organen en weefsels moet gebeuren. Voor wie geen keuze maakt, geldt de registratie ‘geen bezwaar tegen donatie’. Op zijn vroegst zullen pas in december de eerste mensen met de registratie ‘geen bezwaar’ in het Donorregister staan. Eerst krijgen mensen namelijk nog brieven met de vraag een keuze vast te leggen. Vanwege de coronacrisis krijgen burgers langer de tijd.

In het Donorregister kunnen mensen aangeven of ze hun organen en weefsels na hun dood willen afstaan voor transplantatie of dat iemand anders mag beslissen. Daarnaast kunnen ze zeggen welke organen of weefsels ze willen doneren, en of die ook voor wetenschappelijk onderzoek gebruikt mogen worden.

‘De nieuwe wet is mede bedoeld om burgers bewust te laten nadenken over die vragen en om hun keuze vast te laten leggen’, zegt Kirsten de Vries, programmamanager bij de NTS. ‘Volgens de oude wet moesten nabestaanden beslissen als iemand geen keuze had gemaakt. We zagen dat nabestaanden dat lastig vonden als zij niet wisten wat de laatste wens van hun naaste was. Straks is van iedereen een registratie bekend.’ 

Geen bezwaar

De nieuwe wet gaat ervan uit dat wie geen keuze vastlegt, geen bezwaar heeft tegen donatie. Dit betekent dat de arts ervan uit moet gaan dat de patiënt instemt met donatie. De arts brengt de dierbaren van de patiënt hiervan op de hoogte. Alleen als de nabestaanden aannemelijk kunnen maken dat hun dierbare geen donor had willen zijn, dan kan donatie niet doorgaan. 

Maximaal drie brieven

Wie nog niet in het Donorregister staat en achttien jaar of ouder is, krijgt maximaal drie keer een brief. In de eerste staat de vraag of je een keuze wil vastleggen. Wie niet op deze brief reageert, krijgt na zes weken een herinnering. Als je daarop opnieuw geen actie onderneemt, dan wordt na weer zes weken in het Donorregister gezet dat je geen bezwaar hebt tegen donatie. Ook hierover krijg je een brief. Iedereen kan zijn registratie in het Donorregister – ook de ‘geen bezwaar-registratie’ - op elk gewenst moment wijzigen. 

Langer de tijd

Vanwege de coronacrisis is besloten dat mensen langer de tijd krijgen om hun keuze te maken. De eerste oproepen om een keuze vast te leggen worden vanaf 1 september verstuurd, in plaats van in juli. Dit betekent dat pas op zijn vroegst in december de eerste mensen met de registratie ‘geen bezwaar’ in het Donorregister staan. De brieven worden in partijen gepost en er zijn ongeveer 7 miljoen mensen aan te schrijven. Het duurt dus even voordat iedereen de drie brieven gehad heeft. 

Wilsonbekwame volwassenen

De nieuwe donorwet gaat op 1 juli in, maar de eerste ‘geen bezwaar-registraties’ staan dus pas op zijn vroegst in december in het Donorregister. Blijft alles dan voorlopig bij het oude? Dat niet, zegt De Vries. ‘De ‘geen bezwaar-registratie’ is de meest in het oog springende verandering in de wet. De invoering van de nieuwe donorwet heeft echter nog enkele andere gevolgen. Vanaf 1 juli geldt onder meer dat ook vertegenwoordigers van wilsonbekwame volwassenen namens hen hun wens over donatie kunnen registreren. Tot nu toe was donatie voor deze groep niet mogelijk.’

Scholing 

Zorgprofessionals moeten ook leren omgaan met de nieuwe donorwet. Er is een kwaliteitsstandaard gemaakt voor zorgprofessionals om goede uniforme zorg voor nabestaanden te garanderen. Daarin staan eisen voor het donatiegesprek. De NTS informeert alle artsen die het donatiegesprek voeren en ontwikkelt scholing voor zorgprofessionals om de kwaliteitsstandaard goed toe te passen. Ook is er een speciale website die artsen kunnen gebruiken voor het donatiegesprek

Bewust kiezen

Orgaandonor kun je in de regel alleen worden als je overlijdt op de IC. Dit gebeurt doorgaans plotseling, bijvoorbeeld na een hersenbloeding of een ernstig ongeluk. De nabestaanden zijn vaak in shock. Om dan nog na te moeten denken over de donatiewens is ontzettend heftig. Daarom raadt de NTS aan om niet alleen een keuze vast te leggen in het Donorregister, maar die keuze ook te bespreken met naasten. ‘Er wordt vaak gedacht dat de NTS wil dat iedereen donor wordt’, zegt Yvonne van Hemmen. ‘Natuurlijk hopen we wel dat veel patiënten geholpen kunnen worden met een transplantatie. Maar het belangrijkste vinden we dat mensen weten welke opties er zijn, bewust kiezen en die keuze vervolgens delen met hun naasten.’