Onderzoek of u geschikt bent om uw nier te doneren

Als u zich heeft aangemeld voor donatie, gaat het ziekenhuis stap voor stap na of u geschikt bent als donor. Elk ziekenhuis doet dit op zijn eigen manier. Maar allemaal onderzoeken ze zorgvuldig of u gezond genoeg bent, of u het besluit om te doneren vrijwillig neemt en of u om kunt gaan met de emoties bij donatie. Het duurt meestal een paar maanden voordat u hoort of u een nier kunt doneren.

Verschillende behandelteams

Veel ziekenhuizen hebben twee verschillende behandelteams: 1 voor de donor en 1 voor de ontvanger. Hiermee scheiden ze de belangen van de donor en die van de ontvanger, zodat deze elkaar niet beïnvloeden bij de beslissing om wel of niet te doneren. In het team voor de donor zitten in ieder geval een coördinator nierdonatie bij leven, een nierspecialist, een chirurg en een medisch maatschappelijk werker.

Eerste afspraak

Tijdens uw eerste afspraak hebt u een gesprek met de coördinator nierdonatie bij leven. In sommige ziekenhuizen is dit een verpleegkundige of verpleegkundig specialist. De coördinator vertelt u uitgebreid over:

  • de onderzoeken die nodig zijn om vast te stellen of u geschikt bent als donor
  • de operatie 
  • de risico’s van nierdonatie 
  • het leven met 1 nier

In sommige ziekenhuizen krijgt u tijdens uw eerste afspraak alleen voorlichting. In andere worden er ook al onderzoeken gedaan. Natuurlijk is er ook gelegenheid om vragen te stellen.

Intake: verzamelen van gegevens

De coördinator nierdonatie bij leven of de nierspecialist stelt u allerlei vragen over uw medische voorgeschiedenis (anamnese), medicijngebruik en eventuele lichamelijke en psychische klachten. In sommige ziekenhuizen gebeurt dit op basis van een vragenlijst die u van tevoren hebt ingevuld en opgestuurd. Ook wordt uw bloedgroep bepaald om vast te stellen of uw nier past bij de patiënt die u voor ogen hebt. Soms neemt het ziekenhuis ook al bloed af voor de kruisproef

Gesprekken met de maatschappelijk werker en de psycholoog

Na de intake vindt er vaak een gesprek met een (medisch) maatschappelijk werker plaats. Hij of zij legt uit wat er in psychosociaal en maatschappelijk opzicht allemaal bij donatie komt kijken en beoordeelt of iemand mentaal sterk genoeg is om dit traject te doorlopen.

Daarnaast ondersteunt de maatschappelijk werker u bij het nemen van het besluit om wel of niet te doneren en helpt hij bij het praktische deel van de donatie. Soms is er ook een gesprek met een medisch psycholoog of psychiater. 

Medische onderzoeken

Om te beoordelen of u gezond genoeg bent om een nier af te staan, vinden er verschillende medische onderzoeken plaats:  

  • lichamelijk onderzoek, onder andere meten van de bloeddruk, vaststellen lengte en gewicht en luisteren naar hart en longen
  • onderzoek van de urine op nierfunctie, eiwit en verschijnselen van een eventuele ontsteking
  • onderzoek van het bloed op onder andere nierfunctie, leverfunctie en bloedstolling en naar virussen in het bloed zoals hepatitis of aidsvirus
  • een hartfilmpje (ECG) en een foto van hart en longen om te beoordelen of er geen afwijkingen zijn
  • een MRI- of CT-scan van de nieren: er worden afbeeldingen van de nieren, de (slag)aders van de nieren en het afvoersysteem naar de blaas gemaakt 

Deze onderzoeken zijn belangrijk om na te gaan of u kunt doneren: of u voldoende nierfunctie hebt en of de aanleg van de bloedvaten en urineleider van uw nier goed past bij de ontvanger. De scans geven ook informatie over welke nier het meest geschikt is voor donatie. Als blijkt dat uw nieren verschillend van grootte zijn, is soms een extra scan nodig. Meestal voert de nierspecialist deze onderzoeken uit. Soms neemt een coördinator nierdonatie bij leven een aantal onderzoeken over.

Afhankelijk van uw medische voorgeschiedenis en de uitkomsten van de standaard onderzoeken voor donatie zijn er soms aanvullende onderzoeken nodig. Zo nodig maakt het ziekenhuis een afspraak voor u met een andere specialist.  

Bezoek aan de chirurg

Om te bepalen of u een geschikte nierdonor bent, is ook het oordeel van de chirurg van belang. In sommige ziekenhuizen bezoekt u de chirurg gelijk na de medische onderzoeken, bij andere is dat pas vlak voor de operatie. De chirurg onderzoekt uw buik en bekijkt bijvoorbeeld of er littekens zijn van eerdere operaties. Maar hij of zij kijkt ook naar uw algemene gezondheid: of u fit genoeg bent om de operatie te doorstaan. 

Uitslag onderzoeken

Als alle onderzoeken zijn afgerond beoordeelt het gezamenlijke behandelteam of u medisch geschikt bent om (nu) te doneren. De uitslag bespreekt de nierspecialist of coördinator nierdonatie bij leven met u. Bent u geschikt, dan krijgt u van hem of haar ook te horen welke nier verwijderd zal worden. Daarbij is het uitgangspunt van het ziekenhuis dat de donor de beste nier zelf houdt. 

Tekenen toestemmingsverklaring

Als blijkt dat nierdonatie mogelijk is, vraagt de coördinator nierdonatie bij leven of de nierspecialist u een toestemmingsverklaring te tekenen. Daarmee verklaart u dat u voldoende op de hoogte bent van de risico’s, vrijwillig een nier afstaat en hier geen geld of cadeaus voor krijgt. 

Niet elke donor wordt goedgekeurd

Niet iedereen die wil doneren is medisch geschikt om een nier af te staan. Artsen willen voorkomen dat een donor extra gezondheidsrisico’s loopt. Een reden om iemand ‘niet geschikt’ te vinden is bijvoorbeeld dat zijn nieren niet goed werken. Of dat er ingewikkelde vertakkingen zijn van de bloedvaten van en naar de nieren. Dit verhoogt het risico bij de operatie, maar ook tijdens het herstel. Het kan ook zijn dat uit de scan blijkt dat er ernstige aderverkalking is in de slagader die naar de nier toegaat. 

Verder kan overgewicht een reden zijn om iemand niet geschikt te vinden. Want overgewicht gaat gepaard met gezondheidsrisico’s. Als uw gewicht een probleem vormt voor donatie, wordt dit al tijdens de intake met u besproken. Soms wordt een donor ‘niet geschikt’ bevonden vanwege psychische problemen.

Soms wordt er een ziekte ontdekt 

Soms komen bij de medische vooronderzoeken ziektes of afwijkingen aan het licht waarvan u voor de onderzoeken niet op de hoogte was. In medisch opzicht kan dat gunstig zijn, omdat er dan iets aan kan worden gedaan. Maar bij het afsluiten van een nieuwe verzekering kan het nadelig zijn. Zo kunnen er problemen ontstaan als u een nieuwe arbeidsongeschiktheidsverzekering, levensverzekering of hypotheek wilt afsluiten.

Meer weten over nierdonatie bij leven?