Stappen orgaandonatie

De arts kijkt in het Donorregister om te zien hoe iemand geregistreerd staat. Dat mag gebeuren enkele uren voor het overlijden van de patiënt. Een orgaan- of weefseldonatie­procedure mag alleen doorgaan als er een 'ja' staat in het Donorregister óf als nabestaanden toestemming geven.

In dit filmpje wordt uitgelegd hoe orgaandonatie gaat
Orgaandonatie: hoe gaat dat?

Raadplegen van het Donorregister

Als iemand geschikt is als donor en snel komt te overlijden, belt de arts met de Nederlandse Transplantatie Stichting, de NTS. De NTS kijkt in het Donorregister om te zien of die persoon geregistreerd is en wat de keuze van deze persoon is over orgaandonatie.

Welke keuzes kunnen er in het Donorregister staan?

  • Er staat 'Ja’. Er is toestemming voor donatie. De arts vertelt dit aan de familie.
  • Er staat 'Nee’. Er is geen toestemming. De arts vertelt de familie dat er geen donatie komt.
  • Er staat dat deze persoon de familie wil laten beslissen over donatie. De arts bespreekt dit met de familie.
  • Er staat dat deze persoon een speciaal iemand heeft aangewezen om te beslissen. De arts bespreekt dat met die persoon.
  • De persoon is niet geregistreerd. Er is dus geen keuze in het Donorregister. De familie beslist of orgaandonatie wel of niet doorgaat.

Is er geen kans meer op herstel, dan bespreekt de arts dit met de familie en wordt de behandeling stopgezet. Als de familie het slechte nieuws heeft gehoord dat behandelen geen zin meer heeft en hun naaste zal overlijden, kan over mogelijke orgaandonatie worden nagedacht en gesproken.

Als iemand orgaandonor kan zijn

Is er toestemming voor orgaandonatie, dan meldt de arts deze persoon als donor bij de NTS. De procedure kan op 2 manieren verdergaan:

  • Als de arts vermoedt dat de donor hersendood is, komt er een onderzoek om dat met zekerheid vast te stellen. Dit heet het hersendoodprotocol
  • Als hersendood bij de donor niet is vast te stellen, dan volgt de arts de procedure voor het vaststellen van de dood door het stilvallen van de bloedsomloop

Als de hersendood óf de stilstand van de bloedsomloop is vastgesteld, is dat het officiële tijdstip van overlijden.

Als de arts iemand als donor heeft gemeld

Op de intensive care begint het medisch personeel met voorbereidingen voor donatie. Ze doen wat nodig is om de organen van de donor geschikt te houden om te transplanteren. Ze houden bijvoorbeeld het lichaam van de donor op de goede temperatuur. In de wet staat dat deze voorbereiding ook mag gebeuren voordat nabestaanden instemmen met orgaandonatie.

Na een melding van een orgaandonor komt een transplantatiecoördinator (TC) naar het ziekenhuis van de donor. De TC zorgt dat de donatieprocedure goed verloopt. Wat doet de TC?

  •     onderzoeken laten uitvoeren naar de organen
  •     alle gegevens van de donor verzamelen
  •     de organen die geschikt zijn voor transplantatie melden bij Eurotransplant, de organisatie die de organen toewijst voor transplantatie
  •     een schema maken voor alles wat er moet gebeuren
  •     contact houden met de nabestaanden

Als de TC de donor heeft aangemeld bij Eurotransplant, is er 4 tot 6 uur nodig voordat de donoroperatie kan beginnen. In die tijd zoekt Eurotransplant welke patiënt of patiënten op de wachtlijst medisch het meest geschikt zijn om de organen te krijgen. Die patiënten worden in hun eigen ziekenhuis opgeroepen voor de transplantatie.

De donoroperatie

Een uitnamechirurg voert de donoroperatie uit, samen met een team. Dit noemen we het uitnameteam. Ze voeren deze operatie uit in een operatiekamer in het ziekenhuis waar de donor ligt. De operatie kan 3 tot 6 uur duren. Daarna gaat het lichaam van de donor terug naar de familie.

Als de donor ook weefsels afstaat, gebeurt dat direct na de uitname van de organen.

Soms wordt er ook onderzoek gedaan naar de doodsoorzaak van de donor. Dit heet obductie. Ook dit gebeurt direct na de operatie.

Als organen zijn uitgenomen

Als de organen eenmaal buiten het lichaam zijn, moet de transplantatie zo snel mogelijk gebeuren. Bij het hart en de longen moet dit binnen 4 tot 6 uur. Bij een lever binnen 12 uur. Bij nieren is er meer tijd: tot 24 uur.

Begeleiding familie

Tijdens de hele procedure houdt de TC contact met de nabestaanden, onder andere om vragen van de familie te beantwoorden. Ongeveer 6 weken na de donoroperatie laat de TC aan de nabestaanden weten welke organen er getransplanteerd zijn. Ook horen de nabestaanden hoe het met de personen gaat die een orgaan hebben gekregen. De namen van de ontvangers van de organen blijven geheim voor de nabestaanden van de donor. Andersom blijft de naam van de donor geheim voor de mensen die een orgaan hebben gekregen.

Cijfers: Aantal orgaantransplantaties

Bekijk hier hoeveel transplantaties er in Nederland zijn geweest met organen van overleden donoren. Soms krijgt een patiënt meer dan 1 orgaan tegelijk. Dat tellen we mee als 1 transplantatie.

Orgaan en procedure 2014 2015 2016 2017 2018
Alvleesklier - DBD 8 7 6 6 17
Alvleesklier - DCD - 6 3 5 8
Hart 51 53 35 38 38
Hart met long - 1 - - -
Lever - DBD 109 89 99 89 99
Lever - DCD 47 46 44 65 68
Lever (gesplitst) - DBD 9 7 2 5 7
Lever met alvleesklier - DBD - - 1 - 2
Long - DBD 71 48 42 49 59
Long - DCD 20 29 31 25 29
Long met lever - DCD - - - - 1
Nier - DBD 223 207 202 168 178
Nier - DCD 216 235 204 237 284
Nier met alvleesklier - DBD 23 13 13 14 8
Nier met alvleesklier - DCD 4 9 6 8 12
Nier met lever - DBD 4 3 1 - 6
Nier met lever - DCD - 2 - 1 -
Nier met lever (gesplitst) - DBD - 1 - - -
Dunne darm - DBD - 3 - - 1
Dunne darm met alvleesklier en lever - DBD - - - - 1
Totaal 785 759 689 710 817

Cijfers van 26 maart 2019

  • DBD = donor was hersendood (Donation after Brain Death)
  • DCD = hart en bloedsomloop waren gestopt (Donation after Circulatory Death)
  • Een transplantatie van 2 nieren tegelijkertijd tellen we als 1 transplantatie (nieren-en-bloc)

Meer weten?